Akut Otitis Media

Tanım ve epidemiyoloji

Akut otitis media (AOM), orta kulak mukozasının ani başlayan, çoğunlukla üst solunum yolu enfeksiyonunu izleyen iltihabıdır. Kulak zarında bombeleşme, kızarıklık ve orta kulakta sıvı ile karakterizedir.

Çocukluk çağının en sık bakteriyel enfeksiyonlarından biridir; çocukların büyük bölümü 3 yaşına kadar en az bir atak geçirir. En sık 6 ay ile 2 yaş arasında görülür (Lieberthal ve ark., 2013).

Çocuklarda Eustachian tüpünün daha kısa ve yatay olması, nazofarenksteki mikroorganizmaların orta kulağa kolayca ulaşmasına zemin hazırlar.

Belirti ve bulgular

Bebek ve küçük çocuklarda belirtiler özgül olmayabilir: huzursuzluk, kulağını çekiştirme, uyku ve iştah bozukluğu, ateş. Büyük çocuklarda kulak ağrısı (otalji) ve işitme azlığı belirgindir.

Kulak zarı delinirse ağrı aniden azalabilir ve dış kulak yoluna akıntı gelebilir; bu, tabloyu hafifletse de enfeksiyonun şiddetini gösterir.

3 aydan küçük bebeklerde ateşin eşlik ettiği AOM, sistemik enfeksiyon açısından daha dikkatli değerlendirmeyi gerektirir.

Nedenler ve risk faktörleri

En sık etkenler Streptococcus pneumoniae, tiplendirilemeyen Haemophilus influenzae ve Moraxella catarrhalis’tir. Pnömokok aşıları (PCV) invaziv hastalığı azaltmakla birlikte, aşı kapsamı dışındaki serotipler AOM’ye neden olmaya devam eder (Kaur ve ark., 2017).

Risk faktörleri arasında ilk 6 ayda anne sütü almama, biberonla yatarak beslenme, kreş ortamı, pasif sigara dumanı, emzik kullanımı ve kalabalık yaşam yer alır.

Yarık damak ve Down sendromu gibi durumlar Eustachian işlev bozukluğu nedeniyle tekrarlayan atakları kolaylaştırır.

Odyolojik ve klinik değerlendirme

Tanı temelde kliniktir: ani başlangıç, orta kulak sıvısı bulgusu ve zarda iltihap işaretleri birlikte aranır. Tek başına kızarıklık tanı için yeterli değildir; zarda bombeleşme en özgül bulgudur.

• Pnömatik otoskopi: kulak zarı hareketliliğini değerlendirir; orta kulak sıvısını gösterir.
• Timpanometri: sıvı varlığını objektif biçimde destekler.
• Prob tonu: 6 aydan küçük bebeklerde 1000 Hz prob tonu gereklidir; standart 226 Hz yanıltıcı ‘normal’ verebilir.
• İşitme değerlendirmesi: tekrarlayan veya sıvının uzadığı olgularda yaşa uygun işitme testi planlanır.

Odyolojik değerlendirme, özellikle sık tekrarlayan ve efüzyonu uzayan çocuklarda işitmenin ve dil gelişiminin korunması için önemlidir.

Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon

2 yaşından büyük, genel durumu iyi ve belirtileri hafif çocuklarda 48-72 saatlik gözlem (izle-bekle) yaklaşımı uygun olabilir; birçok vaka antibiyotiksiz düzelir. Ağrı kontrolü (parasetamol/ibuprofen) her durumda önemlidir (Venekamp ve ark., 2015).

Antibiyotik endikasyonu varsa ilk tercih genellikle uygun dozda amoksisilindir; dirençli etken şüphesinde amoksisilin-klavulanata geçilir. Karar ve dozlama hekim tarafından yapılır.

Tekrarlayan AOM (6 ayda 3 ya da 12 ayda 4 atak) veya eşlik eden inatçı efüzyonda ventilasyon tüpü ve gerektiğinde adenoidektomi değerlendirilir. Kalıcı işitme kaybı gelişirse odyolojik rehabilitasyon planlanır.

Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler

Sık ataklar çocuğun uykusunu, beslenmesini ve ailenin yaşam düzenini bozabilir. Tekrarlayan ve tedavi edilmeyen efüzyonlar dalgalı işitme yoluyla dil gelişimini etkileyebilir.

Anne sütü, sigara dumanından uzak tutma, aşıların tam yapılması ve biberonla yatarak beslememe atakları azaltır. Belirtiler ağırsa veya uzarsa hekime başvurmak önemlidir.