📈 Yeni simülatör Akustik İmmitansmetri Simülatörü: sanal hastada timpanometri, akustik refleks ve Östaki tüpü testleri. →🌀 Yeni araç Koklea Simülatörü: kokleayı 3B inceleyin, ilerleyen dalgadan implant uyarımına. →🎧 Yeni araç REM & RECD Atölyesi: cihazın kulaktaki çıkışını adım adım ölçün. →🔧 Yeni araç Cihaz Teknoloji Atölyesi: WDRC'den frekans düşürmeye, cihazın içinde ne oluyor? →🎚 Simülatör Odyometri Simülatörü: sanal hastada saf ses ve konuşma odyometrisi pratiği. →🧩 Araç Cihaz Seçim Atölyesi: hangi kayba hangi cihaz türü, hangi kuplaj uyar? →🩺 Rehber İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi: tinnitustan vertigoya, A'dan Z'ye. →🧠 Uzman görüşü Klinisyenler, akademisyenler ve lisansüstü öğrenciler için derinlemesine yazılar. →📚 Sözlük İngilizce–Türkçe odyoloji terimleri, kart kart. →📊 ODAK 82 değerlendirme aracı ve ölçek bir arada. →🎓 Odyoloji 101 Ders notları, quizler ve vaka pratikleri. →📝 Yeni yazı Yapay zekâ aracı CochleaNet, gen tedavisi uygulanan kokleada her nöronu tek tek değerlendiriyor →🏛️ Kongre notları BAA 2026 Liverpool: klinik odyolojinin gündeminden notlar →
Anasayfa / İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi / Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)
◗ Denge (semisirküler kanallar)

Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)

BPPV, baş pozisyonu değiştiğinde ortaya çıkan, kısa süreli ancak şiddetli vertigo ataklarıyla kendini gösterir ve yetişkinlerde en sık görülen vestibüler bozukluktur. İyi huyludur; çoğu hasta tutulan kanala uygun repozisyon manevralarıyla kısa sürede iyileşir.

⏱🔄 Son gözden geçirme: Ekim 2026◈ Kanıta dayalı derleme

Bir bakışta

Nedir?

Utrikülden kopan kalsiyum karbonat kristallerinin (otokonya) semisirküler kanallara geçmesiyle ortaya çıkan, baş pozisyonuyla tetiklenen kısa süreli vertigodur.

Ana belirtiler

Yatakta dönme, yatıp kalkma, başı kaldırma ya da öne eğilmeyle başlayan, genellikle bir dakikadan kısa süren şiddetli dönme atakları olur.

Aciliyet

İyi huyludur; işitme kaybı, çınlama, şiddetli baş ağrısı ya da başka nörolojik bulgu eşlik ediyorsa başka nedenler düşünülmelidir.

Ana yaklaşım

Tedavinin temeli ilaç değil, tutulan kanala uygun repozisyon manevralarıdır (Epley, Semont, Barbekü, Gufoni).

%2,4Yaşam boyu görülme sıklığı
1 dk’dan kısaPosterior kanalda nistagmus süresi
%85-95Posterior kanal tutulumunun payı
%56Epley ile tam düzelme (sham: %21)

Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.

!Ne zaman hekime/odyoloğa başvurmalı?

Yatakta dönme, yatıp kalkma ya da başınızı yukarı kaldırma gibi hareketlerle başlayan, saniyeler süren şiddetli baş dönmesi yaşıyorsanız bir Kulak Burun Boğaz hekimine başvurun. Baş dönmesine işitme kaybı, çınlama, şiddetli baş ağrısı, çift görme ya da konuşma güçlüğü eşlik ediyorsa başka nedenler araştırılmalıdır. Tutulan kanal belirlenmeden evde manevra denemeyin.

Tanım ve epidemiyoloji

Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), utrikülden kopan kalsiyum karbonat kristallerinin (otokonya) semisirküler kanallara geçmesiyle ortaya çıkan ve baş pozisyonundaki değişiklikle tetiklenen kısa süreli vertigodur.

Yetişkinlerde en sık görülen vestibüler bozukluktur; yaşam boyu görülme sıklığı %2,4’tür. Yaşla sıklığı artar ve kadınlarda daha sık görülür. Olguların yaklaşık %85-95’inde posterior kanal, %5-15’inde horizontal kanal tutulur (Bhattacharyya ve ark., 2017); anterior kanal tutulumu seyrektir.

Partiküller kanal içinde serbestçe hareket ediyorsa kanalolitiazis, kupulaya yapışmışsa kupulolitiazis söz konusudur (von Brevern ve ark., 2015).

Etkilenen bölge: Denge (semisirküler kanallar). Utrikülden kopan otokonya kanal içinde yer değiştirir ya da kupulaya yapışır; baş hareketiyle kısa süreli, şiddetli vertigo oluşur. İşitme etkilenmez.

Belirti ve bulgular

Tipik olarak yatakta dönme, yatıp kalkma, başı yukarı kaldırma ya da öne eğilme gibi hareketlerle başlayan, saniyeler süren şiddetli dönme atakları görülür. Ataklar kısa sürer, ancak bulantıya ve ataklar arasında süren hafif dengesizliğe yol açabilir.

Posterior kanal kanalolitiazisinde nistagmus pozisyon alındıktan birkaç saniye sonra başlar ve bir dakikadan kısa sürede söner; test tekrarlandıkça azalabilir (von Brevern ve ark., 2015). İşitme kaybı, çınlama ya da baş ağrısı BPPV’nin bulgusu değildir.

Nedenler ve risk faktörleri

BPPV çoğunlukla idiyopatiktir. Kafa travması, uzun süreli yatak istirahati ve vestibüler nörit ya da Ménière hastalığı gibi diğer iç kulak hastalıkları ikincil BPPV’ye yol açabilir. Travmatik BPPV daha inatçı olabilir ve birden fazla kanalı tutabilir.

Tedaviden sonra tekrarlama sıktır; Cochrane derlemesinde nüks oranı %36 bulunmuştur (Hilton ve Pinder, 2014). Serum D vitamini düzeyi düşük hastalarda yapılan randomize bir çalışmada D vitamini ve kalsiyum desteği yıllık nüks oranını azaltmıştır (Jeong ve ark., 2020).

Odyolojik ve klinik değerlendirme

Tanı, öykü ve pozisyonel testlerde görülen karakteristik nistagmusla konur. Tanı ölçütlerini karşılayan ve ek bulgusu olmayan hastada görüntüleme ya da vestibüler test istenmemesi önerilir (Bhattacharyya ve ark., 2017). Amaç, tutulan kanalı ve tarafı belirlemektir.

  • Dix-Hallpike testi: posterior kanal BPPV’sinde, torsiyonel bileşeni alttaki kulağa yönelen ve yukarı vuran (vertiko-rotatuar) nistagmus ortaya çıkar.
  • Supin roll testi: horizontal kanal BPPV’sinde horizontal nistagmus görülür; geotropik nistagmus genellikle kanalolitiazisi, apogeotropik nistagmus kupulolitiazisi düşündürür (von Brevern ve ark., 2015).
  • Nistagmusun özellikleri: latans, süre ve yön, tutulan kanalı ve tarafı gösterir. Latanssız, sönmeyen ya da saf aşağı vuran pozisyonel nistagmus santral vertigo nedenlerini akla getirir.
  • Odyolojik değerlendirme: BPPV’ye özgü bir işitme bulgusu yoktur; işitsel yakınma varsa eşlik eden hastalığı araştırmak için yapılır.
BPPV: tutulan kanala göre test ve tedavi
KanalTanı testiTipik tedavi
Posterior kanalDix-HallpikeEpley, Semont
Horizontal kanalSupin rollBarbekü (Lempert), Gufoni
Süren dengesizlik-Vestibüler rehabilitasyon

Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon

BPPV’nin tedavisi ilaç değil, kanalit repozisyon manevralarıdır; bu manevralar yer değiştiren kristalleri yerçekimi yardımıyla utriküle geri taşır. Cochrane derlemesine göre Epley manevrası posterior kanal BPPV’sinde güvenli ve etkilidir: tam düzelme oranı sham manevrada %21 iken Epley ile %56’dır ve sonuçlar Semont manevrasıyla benzerdir (Hilton ve Pinder, 2014).

Horizontal kanal BPPV’sinde Barbekü (Lempert) ve Gufoni manevraları uygulanır. Manevra sonrası pozisyon kısıtlaması önerilmez ve vestibüler supresan ilaçlar rutin olarak kullanılmamalıdır (Bhattacharyya ve ark., 2017). Brandt-Daroff egzersizleri repozisyon manevralarından daha az etkilidir (Hilton ve Pinder, 2014); manevra sonrası süren dengesizlikte vestibüler rehabilitasyon önerilebilir (Bhattacharyya ve ark., 2017).

Epley manevrası: adım adım

Önemli: Bu görsel yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Epley manevrası, doğru kanal ve taraf belirlenerek deneyimli bir uzman tarafından uygulanmalıdır; kendi başınıza denemeyin. Yanlış uygulama belirtileri artırabilir.

Etkilenen kulak:
1

Oturarak başlayın; bacaklar sedyede uzanır. Başınız etkilenen kulağa doğru 45° çevrilir.

45° sağa
2

Hızla sırtüstü yatırılırsınız. Baş 45° çevrili kalır ve sedye kenarından 20-30° geriye sarkar.

45° sağa30-60 sn
3

Baş yavaşça karşı tarafa 90° çevrilir; artık 45° sola bakar.

45° sola30-60 sn
4

Gövde de aynı yöne yan çevrilir; baş 90° daha döner ve yüz yere bakar.

135° sola30-60 sn
5

Bacaklar sedyeden sarkıtılarak yavaşça oturulur; çene hafifçe göğse yaklaştırılır.

çene aşağı

Şemadaki daire, başın yukarıdan görünümüdür; kırmızı uç burun yönünü gösterir.

Posterior kanal BPPV’sinde yerinden oynayan otokonya kristallerini yer çekimi yardımıyla zararsız bölgeye geri gönderir. Her pozisyonda, baş dönmesi ve nistagmus geçtikten sonra genellikle 30-60 saniye daha beklenir.

Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler

Kısa süreli de olsa ani ataklar düşme korkusu ve kaygı yaratabilir. Yaşlı hastalarda BPPV düşme sıklığını artırır; bu nedenle kılavuz düşme riskinin de değerlendirilmesini önerir (Bhattacharyya ve ark., 2017).

Manevra sonrası birkaç gün hafif sersemlik hissi olabilir ve genellikle kendiliğinden geçer. Belirtiler tekrarlarsa kendi başınıza manevra denemek yerine tutulan kanalın yeniden belirlenmesi için uzmana başvurmanız önerilir.

❝ Bu sayfaya atıf yapın

Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):

İşitme Atölyesi. (2026). Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV). İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/benign-paroksismal-pozisyonel-vertigo/

Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/benign-paroksismal-pozisyonel-vertigo/ · Son gözden geçirme: Ekim 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0

Kaynakça

  1. Bhattacharyya, N., Gubbels, S. P., Schwartz, S. R., ve ark. (2017). Clinical practice guideline: Benign paroxysmal positional vertigo (update). Otolaryngology-Head and Neck Surgery, 156(3_suppl), S1-S47.
  2. Hilton, M. P., & Pinder, D. K. (2014). The Epley (canalith repositioning) manoeuvre for benign paroxysmal positional vertigo. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014(12), CD003162.
  3. Jeong, S. H., Kim, J. S., Kim, H. J., ve ark. (2020). Prevention of benign paroxysmal positional vertigo with vitamin D supplementation: A randomized trial. Neurology, 95(9), e1117-e1125.
  4. von Brevern, M., Bertholon, P., Brandt, T., ve ark. (2015). Benign paroxysmal positional vertigo: Diagnostic criteria. Journal of Vestibular Research, 25(3-4), 105-117.

Sıkça sorulan sorular

BPPV tehlikeli mi?

Adındaki ‘benign’ (iyi huylu) sözcüğünün gösterdiği gibi BPPV tehlikeli bir hastalık değildir ve beyinle ilgili ciddi bir soruna işaret etmez. Rahatsız edici olsa da genellikle basit manevralarla kısa sürede tedavi edilir. Yine de tanının doğrulanması ve başka nedenlerin dışlanması için değerlendirme gerekir.

Manevradan sonra hâlâ hafif sersemlik hissediyorum, normal mi?

Evet, bu sık görülür. Kristaller yerine döndükten sonra da denge sisteminin yeniden uyum sağlaması birkaç gün sürebilir ve bu sersemlik genellikle kendiliğinden geçer. Şiddetli dönme atakları yeniden başlarsa tekrar değerlendirme gerekebilir.

İlaçlar BPPV’yi geçirir mi?

Baş dönmesi ilaçları yalnızca bulantıyı ve dönme hissini geçici olarak azaltır; kristalleri yerine döndüremez. Kılavuzlar bu ilaçların rutin kullanılmamasını önerir. BPPV’nin asıl tedavisi, mekanik sorunu çözen repozisyon manevralarıdır.

BPPV tekrarlar mı?

Evet. Tedaviden sonra hastaların yaklaşık üçte birinde BPPV yeniden ortaya çıkabilir; kafa travması öyküsü olanlarda ve ileri yaşta nüks daha sıktır. D vitamini düzeyi düşük hastalarda D vitamini ve kalsiyum desteğinin tekrarları azalttığı gösterilmiştir. Tekrarlayan atakta manevra genellikle yine etkilidir.

Manevrayı evde kendim yapabilir miyim?

Tutulan kanal ve taraf belirlenmeden yapılan manevralar etkisiz olabilir, hatta belirtileri artırabilir. İlk tanı ve tedavi için bir uzmana başvurmanız, ardından uzmanın öğrettiği ev egzersizlerini uygulamanız en güvenli yoldur.

📊 İlgili ODAK değerlendirme araçları

Baş dönmesinin günlük etkisini ve denge güvenini izlemek için kullanılabilecek ölçekler:

⇄ Hastalıkları karşılaştır

Menülerden seçin; işitme/denge tabloları özellikleriyle yan yana gelsin. En fazla 4 sütun karşılaştırabilirsiniz.