Bir bakışta
Dış tüylü hücreler korunurken iç tüylü hücre, ribbon sinaps ya da işitme siniri düzeyindeki bir iletim bozukluğu nedeniyle nöral senkronizasyon bozulur.
Saf ses eşikleri ile konuşmayı anlama arasında uyumsuzluk vardır; özellikle gürültüde konuşmayı anlamak belirgin biçimde güçtür.
Acil değildir; ancak bebeklerde erken tanı dil gelişimi için belirleyicidir.
Plan kişiye göre yapılır: uzaktan mikrofon sistemleri, seçilmiş olgularda işitme cihazı, uygun olgularda koklear implant.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Bebeğinizin işitme taramasında sorun belirtildiyse (özellikle yenidoğan yoğun bakım öyküsü varsa) ya da çocuğunuz “sesleri duyuyor ama anlamıyor”, “bazen duyuyor bazen duymuyor” izlenimi veriyorsa bir odyoloğa başvurun. Yalnızca OAE ile yapılan tarama İNSB’yi atlayabilir; ABR ile değerlendirme gerekir.
Tanım ve epidemiyoloji
İşitsel nöropati spektrum bozukluğu (İNSB), dış tüylü hücrelerin fonksiyonu korunurken iç tüylü hücre, ribbon sinaps ya da işitme siniri düzeyindeki bir iletim bozukluğu nedeniyle nöral senkronizasyonun bozulduğu bir tablodur. “İşitsel nöropati” adı ilk kez 1996’da önerilmiştir (Starr ve ark., 1996).
Sorun sinaps düzeyindeyse “işitsel sinaptopati”, sinir düzeyindeyse “işitsel nöropati” terimi kullanılır. İki durumda da temel sorun sesin algılanması değil, zamanlaması bozulmadan iletilmesidir (Moser ve Starr, 2016).
İNSB, yenidoğan yoğun bakım öyküsü olan bebeklerde daha sık görülür ve konjenital işitme kayıplarının küçük ama önemli bir bölümünü oluşturur. Bu nedenle taramada tek başına OAE yeterli değildir (Rance ve Starr, 2015).
Belirti ve bulgular
En tipik belirti saf ses eşikleri ile konuşmayı anlama arasındaki uyumsuzluktur: kişi sesleri duyabilir, ancak özellikle gürültüde konuşmayı anlamakta belirgin güçlük çeker.
İşitme eşikleri normalden çok ileri dereceye kadar değişebilir ve bazı olgularda dalgalanır. Bazı genetik formlarda ateşli hastalık sırasında işitme geçici olarak kötüleşir ve ateş düşünce düzelir.
Çocuklarda konuşma ve dil gelişiminde gecikme ve ‘bazen duyuyor bazen duymuyor’ izlenimi sıktır; bu durum tanının gecikmesine yol açabilir.
Nedenler ve risk faktörleri
Etiyoloji genetik, perinatal ya da idiyopatik olabilir. OTOF geni (otoferlin) sinaptik salınımı bozarak presinaptik forma, OPA1 geni ise işitme siniri düzeyinde postsinaptik forma yol açar. PJVK (pejvakin) değişiklikleri gürültü hasarına karşı aşırı yatkınlıkla ilişkilidir (Moser ve Starr, 2016).
Genetik olmayan risk etkenleri arasında yenidoğan döneminde yüksek bilirubin (sarılık), prematürite ve hipoksi öne çıkar; bu etkenler işitsel yolların olgunlaşmasını ya da fonksiyonunu bozabilir (Rance ve Starr, 2015).
Genotip ile fenotip arasındaki ilişkinin belirlenmesi, özellikle koklear implant sonuçlarını öngörmede yol gösterir.
Odyolojik ve klinik değerlendirme
İNSB tanısında “çapraz kontrol” ilkesi esastır; tek bir testin normal çıkması tanıyı dışlamaz. Özellikle yalnızca OAE ile yapılan taramalar İNSB’yi atlayabilir.
- OAE: genellikle vardır ve normaldir (dış tüylü hücreler korunur).
- Koklear mikrofonik (CM): vardır ve normaldir; reseptör fonksiyonunu yansıtır. ABR kaydında uyaran polaritesi değiştiğinde ters dönen erken bir dalga olarak görülür; uyaran artefaktından ayırmak için ses tüpü kapatılarak kontrol kaydı alınır.
- ABR: alınamaz ya da ileri derecede anormaldir; nöral senkronizasyon bozukluğunu gösterir ve tanının anahtarıdır.
- Akustik refleksler: çoğunlukla alınamaz ya da eşikleri çok yüksektir.
- Kortikal işitsel uyarılmış potansiyeller: ABR alınamayan çocuklarda sesin korteze ulaşıp ulaşmadığını göstererek amplifikasyon kararına yardımcı olur (Rance ve Starr, 2015).
- ECochG ve elektriksel testler (eABR, eCAP): lezyon yerini belirlemede ve koklear implant öncesi değerlendirmede kullanılır.
- MR: işitme sinirinin yokluğu ya da hipoplazisi aynı test paternini verebileceği için gereklidir.
Bu nedenle riskli bebeklerde yenidoğan işitme taramasının ABR ile yapılması önemlidir.
| Test | Ölçtüğü | Tipik İNSB bulgusu |
|---|---|---|
| OAE | Dış tüylü hücre fonksiyonu | Var / normal |
| Koklear mikrofonik (CM) | Reseptör (tüylü hücre) yanıtı | Var / normal |
| ABR | Nöral senkronizasyon | Alınamaz / ileri derecede anormal |
| Akustik refleks | Beyin sapı refleks yolu | Alınamaz / çok yüksek eşik |
| Konuşmayı ayırt etme | Fonksiyonel işitme | Eşiklere göre beklenenden kötü |
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
Yönetim kişiye göre planlanır; kararlar saf ses eşiklerinden çok çocuğun konuşma ve dil gelişimine ve fonksiyonel işitmesine dayanır.
Uzaktan mikrofon sistemleri gürültüde sinyal-gürültü oranını artırarak özellikle okul çağındaki çocuklarda iletişimi destekler. Bazı hastalar işitme cihazından yarar görür.
Koklear implant, özellikle konuşmayı ayırt etme başarısı düşük olan olgularda etkili bir seçenektir. Sonuçlar lezyon yerine bağlıdır: sinaptik düzeydeki formlarda (ör. OTOF) implant sonuçları genellikle çok iyiyken işitme siniri düzeyindeki tutulumlarda değişkendir (Moser ve Starr, 2016; Rance ve Starr, 2015). OTOF genine bağlı formlarda gen tedavisi umut verici bir araştırma alanıdır: tek kollu erken faz bir çalışmada tedavi edilen altı çocuğun beşinde işitmede iyileşme bildirilmiştir. Bu tedaviler henüz araştırma ve erken uygulama aşamasındadır ve belirli gen varyantlarına özgüdür (Lv ve ark., 2024).
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
İşitmenin öngörülemez olması çocukta ve ailede kaygıya, okul başarısında dalgalanmaya yol açabilir. Uygun rehabilitasyonun zamanında başlaması için erken ve doğru tanı belirleyicidir.
Gürültülü ortamlarda uzaktan mikrofon sistemi kullanımı, sınıf akustiğinin düzenlenmesi ve düzenli izlem önerilir. Aileye danışmanlık, gerçekçi beklentiler oluşturma ve iletişim desteği sürecin önemli parçalarıdır.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). İşitsel Nöropati Spektrum Bozukluğu (İNSB). İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/isitsel-noropati-spektrum-bozuklugu/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/isitsel-noropati-spektrum-bozuklugu/ · Son gözden geçirme: Ekim 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- Lv, J., Wang, H., Cheng, X., ve ark. (2024). AAV1-hOTOF gene therapy for autosomal recessive deafness 9: A single-arm trial. The Lancet, 403(10441), 2317-2325.
- Moser, T., & Starr, A. (2016). Auditory neuropathy: Neural and synaptic mechanisms. Nature Reviews Neurology, 12(3), 135-149.
- Rance, G., & Starr, A. (2015). Pathophysiological mechanisms and functional hearing consequences of auditory neuropathy. Brain, 138(11), 3141-3158.
- Starr, A., Picton, T. W., Sininger, Y., ve ark. (1996). Auditory neuropathy. Brain, 119(3), 741-753.
Sıkça sorulan sorular
Çocuğum sesleri duyuyor ama anlamıyor; bu nasıl olur?
İşitsel nöropatide iç kulak sesleri algılayabilir, ancak bu sesler işitme siniri yoluyla beyne düzenli bir zamanlamayla iletilemez. Bu yüzden çocuk sesin varlığını fark eder ama özellikle gürültüde konuşmayı anlamlandırmakta zorlanır. Bu durum tanınabilir ve uygun yöntemlerle desteklenebilir.
OAE testinden ‘geçti’ sonucu almak normal duyduğu anlamına gelir mi?
Her zaman değil. OAE yalnızca iç kulağın bir bölümünü ölçer; işitsel nöropatide bu test normal çıkabilir. Bu nedenle, özellikle yoğun bakım öyküsü olan bebeklerde tanının atlanmaması için ABR testi de yapılmalıdır.
Ateşli hastalıklar işitmeyi neden etkiler?
Bazı genetik formlarda işitmede görev alan proteinler ısıya duyarlıdır; vücut ısısı yükseldiğinde işitme geçici olarak belirgin biçimde azalabilir. Ateş düştüğünde işitmenin eski hâline dönmesi bu formların ayırt edici bir özelliğidir.
Koklear implant her İNSB’li çocukta işe yarar mı?
Koklear implant birçok çocukta, özellikle sorun sinaps düzeyindeyse, çok iyi sonuç verir. Ancak işitme sinirinin ileri derecede etkilendiği durumlarda sonuçlar değişkendir. Bu nedenle implant kararından önce ayrıntılı elektrofizyolojik ve görüntüleme değerlendirmesi yapılır.
Gen tedavisi şu an mümkün mü?
OTOF genine bağlı formlarda gen tedavisiyle yapılan erken faz çalışmalarda umut verici sonuçlar elde edilmiştir. Ancak bu tedaviler henüz araştırma ve erken uygulama aşamasındadır, yalnızca belirli gen varyantları için geçerlidir ve her hastaya uygulanamaz.
Çocuklarda dil gelişimini ve günlük dinleme becerilerini izlemek için kullanılabilecek ölçekler:
İşitmeAtölyesi
