Kronik Otitis Media

Tanım ve epidemiyoloji

Kronik otitis media (KOM), orta kulak ve mastoid boşluğun süregen inflamasyonudur. En sık görülen formu, kulak zarında kalıcı delik ve zaman zaman akıntı ile seyreden kronik süpüratif otitis mediadır (KSOM). Kolesteatom adı verilen, orta kulakta anormal cilt birikimiyle giden özel bir alt tip de bu başlık altında değerlendirilir.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre KSOM, özellikle gelişmekte olan bölgelerde çocukluk çağı önlenebilir işitme kaybının önemli nedenlerindendir; yaygınlığın yüzde 4’ün üzerine çıkması öncelikli bir sorun kabul edilir (WHO, 2004).

Süreç genellikle Eustachian tüpü işlev bozukluğu, tekrarlayan enfeksiyonlar ve orta kulak mukozasındaki kalıcı değişimlerin bir arada rol oynamasıyla kronikleşir (Verhoeff ve ark., 2006).

Belirti ve bulgular

En tipik belirtiler; tekrarlayan veya sürekli kulak akıntısı, iletim tipi işitme kaybı ve zaman zaman kulakta dolgunluk hissidir. Akut otitis mediadan farklı olarak şiddetli ağrı genellikle yoktur.

Ağrısız seyir yanıltıcı olabilir; kemikçik zincirinde hasar veya kolesteatom gibi ilerleyici sorunları maskeleyebilir. Bu nedenle uzun süreli akıntı ve işitme kaybı mutlaka değerlendirilmelidir.

Baş dönmesi, yüz felci, şiddetli baş ağrısı gibi belirtiler nadir ancak önemli komplikasyon işaretleridir ve acil değerlendirme gerektirir.

Nedenler ve risk faktörleri

Zeminde Eustachian tüpü işlev bozukluğu ve tekrarlayan orta kulak enfeksiyonları yatar. Geçirilmiş akut otitis media atakları, kalıcı zar delinmesi ve orta kulak mukozasının kronik iltihabı süreci besler.

Risk faktörleri arasında sık üst solunum yolu enfeksiyonu, pasif sigara dumanı, kalabalık yaşam koşulları, sağlık hizmetine erişim güçlüğü ve yarık damak gibi kraniofasiyal anomaliler yer alır.

Kolesteatom, doğuştan olabileceği gibi çoğunlukla kronik Eustachian disfonksiyonu ve zar retraksiyonu zemininde edinsel gelişir; ilerleyici ve çevre kemiği eritebilen yapısı nedeniyle özel önem taşır (Kuo ve ark., 2015).

Odyolojik ve klinik değerlendirme

Değerlendirmenin temelini otoskopik/mikroskobik muayene oluşturur; zardaki delik, akıntı ve kolesteatom bulguları doğrudan görülebilir. Şüpheli olgularda mastoid ve orta kulağı değerlendirmek için yüksek çözünürlüklü BT kullanılır.

• Saf ses odyometrisi: iletim tipi veya mikst kaybın derecesini belirler.
• Timpanometri: sağlam zarda uygulanır; perforasyon varlığında geniş kanal hacmi saptanır.
• Konuşmayı ayırt etme testleri: iç kulak işlevi ve rehabilitasyon planı hakkında bilgi verir.
• Görüntüleme: iç kulak tutulumu şüphesinde ileri odyolojik ve görüntüleme tetkikleri planlanır.

Odyolojik veriler hem cerrahi planlamada hem de işitme cihazı adaylığının belirlenmesinde yol göstericidir.

Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon

Aktif akıntıda öncelikle kulak temizliği ve uygun topikal (damla) tedavi uygulanır. Kronik zar deliği, kemikçik hasarı veya kolesteatom varlığında cerrahi (timpanoplasti, gerektiğinde mastoidektomi) gündeme gelir; karar hekim tarafından verilir.

Kolesteatomda temel amaç hastalığı tümüyle temizleyip komplikasyonları önlemektir; işitmenin onarımı ikinci planda ve çoğu zaman ikinci bir aşamada ele alınır.

Cerrahiye rağmen kalıcı işitme kaybı olan veya cerrahiye uygun olmayan hastalarda işitme cihazları kullanılabilir. Dış kulak yolu akıntısı ya da anatomisi klasik cihaza uygun değilse, kemik yolu ile ses ileten implante edilebilir sistemler (BAHA/kemik iletimli sistemler) değerlendirilir.

Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler

Tekrarlayan akıntı ve işitme kaybı; okul ve iş yaşamını, sosyal iletişimi ve öz güveni etkileyebilir. Özellikle çocuklarda tedavi edilmeyen işitme kaybı dil gelişimini olumsuz etkileyebilir.

Kulağı sudan koruma, enfeksiyonları erken tedavi ettirme ve düzenli kontrol önemlidir. Cerrahi sonrası takip, nüksün erken saptanması açısından ihmal edilmemelidir.