Bir bakışta
Başka bir sistem bulgusu olmadan yalnızca işitmeyi etkileyen genetik işitme kaybıdır; en sık nedeni GJB2 (Connexin 26) genindeki değişikliklerdir.
Bebekte seslere tepkisizlik, ismine dönmeme ve dil gelişiminde gecikme görülür; kayıp genellikle bilateral ve sensörinöraldir.
Acil değildir; ancak dil gelişimi için erken tanı belirleyicidir (1-3-6 ilkesi).
Erken işitme cihazı uygulaması ve yoğun işitsel-sözel rehabilitasyon temel yaklaşımdır; uygun olgularda koklear implant uygulanır.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Bebeğiniz yenidoğan işitme taramasından geçemediyse, seslere tepki vermiyor, ismine dönmüyor ya da konuşma ve dil gelişiminde gecikme varsa vakit kaybetmeden bir odyoloğa başvurun. Ailede işitme kaybı olmaması genetik bir nedeni dışlamaz; akraba evliliği öyküsü varsa değerlendirme daha da önem kazanır.
Tanım ve epidemiyoloji
Kalıtsal işitme kayıpları, görme, böbrek ya da kalp tutulumu gibi ek bir bulgu eşlik etmediğinde “non-sendromik”, başka sistem bulgularıyla birlikte görüldüğünde “sendromik” olarak adlandırılır. Prelingual genetik işitme kayıplarının yaklaşık %70’i non-sendromiktir (Shearer ve ark., 2026).
Yenidoğanlarda kalıcı işitme kaybı her 1000 doğumda yaklaşık 1-3 bebekte görülür ve bunların önemli bir bölümü genetik kökenlidir (Korver ve ark., 2017; Morton ve Nance, 2006). Non-sendromik kayıpların yaklaşık %80’i otozomal resesif, %19’u otozomal dominant kalıtılır; X’e bağlı ve mitokondriyal formlar %1’in altındadır. Resesif formlar genellikle doğuştan ve daha ağırdır (Shearer ve ark., 2026).
En sık tek genetik neden GJB2 genindeki (Connexin 26 proteini) değişikliklerdir; bu protein iç kulakta potasyum dengesinin sağlanmasında görev alır (Kenneson ve ark., 2002).
Belirti ve bulgular
Doğuştan formlarda bebek seslere tepki vermez, ismine dönmez ve konuşma ve dil gelişiminde gecikme görülür. Tarama programları sayesinde olguların çoğu, belirtiler ortaya çıkmadan yenidoğan döneminde saptanır.
Bazı genetik formlar doğumda hafif olup zamanla ilerler; çocuk büyüdükçe işitme giderek azalabilir. Otozomal dominant formlar çoğunlukla dil gelişiminden sonra başlar ve ilerleyicidir. Kayıp genellikle bilateral ve sensörinöraldir.
Non-sendromik kayıpta işitme dışında başka bir sağlık sorunu beklenmez; bu özellik sendromik formlardan ayırt etmeye yardımcı olur.
Nedenler ve risk faktörleri
Non-sendromik işitme kaybıyla 150’den fazla gen ilişkilendirilmiştir (Shearer ve ark., 2026). Lokuslar resesif formlar için DFNB, dominant formlar için DFNA, X’e bağlı formlar için DFNX olarak adlandırılır. GJB2 en sık nedendir.
Akraba evliliği otozomal resesif formların görülme sıklığını artırır; bu nedenle akrabalık öyküsü ve ailede işitme kaybı bulunması önemli risk göstergeleridir.
Genetik danışmanlık, ailelere kalıtım biçimi, tekrarlama riski ve tanı seçenekleri hakkında bilgi vermek için değerlidir (Shearer ve ark., 2026).
Odyolojik ve klinik değerlendirme
Süreç yenidoğan işitme taramasıyla başlar; taramadan geçemeyen bebekler ileri odyolojik değerlendirmeye yönlendirilir. Amaç işitme kaybını olabildiğince erken kesinleştirmektir.
- Yenidoğan taraması: OAE, otomatik ABR ya da ikisi birlikte kullanılır.
- Tanısal ABR ve ASSR: bebeklerde frekansa özgü işitme eşiklerini belirler.
- Davranışsal odyometri: çocuk büyüdükçe uygulanır ve eşikleri doğrular.
- Genetik test: GJB2 başta olmak üzere hedefe yönelik testler ya da gen panelleri tanıyı kesinleştirir ve prognozu öngörmeye yardımcı olur.
- Konjenital CMV testi: genetik olmayan en sık nedeni dışlamak için doğumdan sonraki ilk haftalarda yapılması önerilir (JCIH, 2019).
Sendromik nedenleri dışlamak için göz muayenesi (Usher sendromu), gerektiğinde EKG (Jervell ve Lange-Nielsen sendromu) ve temporal kemik görüntülemesi (geniş vestibüler akuadukt) planlanabilir.
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
Temel yaklaşım erken işitme cihazı uygulaması ve yoğun işitsel-sözel rehabilitasyondur. Uluslararası hedef taramanın 1 aya, tanının 3 aya ve müdahalenin 6 aya kadar tamamlanmasıdır (1-3-6 ilkesi); bu hedefe ulaşmış programlarda 1-2-3 ay hedefi önerilmektedir (JCIH, 2019).
Hafif ve ileri derece arasındaki kayıplarda uygun biçimde ayarlanmış işitme cihazları ilk seçenektir. İşitme cihazından yeterli yarar görmeyen ileri ve çok ileri derecede kayıplarda koklear implant değerlendirilir; GJB2 gibi koklear kökenli formlarda implant sonuçları genellikle çok iyidir.
Rehabilitasyonun başarısı büyük ölçüde erken başlamaya ve ailenin katılımına bağlıdır; işitsel-sözel terapi ve dil desteği süreç boyunca sürdürülür.
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
Erken tanı ve rehabilitasyonla çocuğun dil, akademik ve sosyal gelişimi akranlarına yakın düzeyde ilerleyebilir. Geç tanı ise dil gelişiminde kalıcı gecikmelere yol açabilir.
Ailelere genetik danışmanlık, gerçekçi beklentiler oluşturma ve düzenli izlem önerilir. İşitme kaybı ilerleyici olabileceğinden işitmenin ve cihaz ayarlarının düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi önemlidir.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). Non-Sendromik İşitme Kayıpları (Genetik). İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/non-sendromik-isitme-kayiplari/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/non-sendromik-isitme-kayiplari/ · Son gözden geçirme: Ekim 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- Joint Committee on Infant Hearing. (2019). Year 2019 position statement: Principles and guidelines for early hearing detection and intervention programs. Journal of Early Hearing Detection and Intervention, 4(2), 1-44.
- Kenneson, A., Van Naarden Braun, K., & Boyle, C. (2002). GJB2 (connexin 26) variants and nonsyndromic sensorineural hearing loss: A HuGE review. Genetics in Medicine, 4(4), 258-274.
- Korver, A. M. H., Smith, R. J. H., Van Camp, G., ve ark. (2017). Congenital hearing loss. Nature Reviews Disease Primers, 3, 16094.
- Morton, C. C., & Nance, W. E. (2006). Newborn hearing screening: A silent revolution. New England Journal of Medicine, 354(20), 2151-2164.
- Shearer, A. E., Hildebrand, M. S., Odell, A. M., ve ark. (2026). Hereditary hearing loss and deafness overview (ilk yayın 1999). GeneReviews. University of Washington.
Sıkça sorulan sorular
İşitme kaybı ailemizde yok; çocuğumda neden genetik olabilir?
Non-sendromik işitme kayıplarının çoğu otozomal resesif kalıtılır. Bu durumda anne ve babanın işitmesi normal olsa bile ikisi de aynı gen değişikliğini taşıyorsa çocukta işitme kaybı ortaya çıkabilir. Bu yüzden ailede işitme kaybı olmaması genetik bir nedeni dışlamaz.
Genetik test yaptırmak neden önemli?
Genetik test işitme kaybının nedenini kesinleştirir; kaybın ilerleyip ilerlemeyeceği ve koklear implanttan ne ölçüde yarar görülebileceği konusunda da fikir verebilir. Ayrıca ailenin tekrarlama riski hakkında danışmanlık almasını sağlar.
Çocuğumun işitmesi ileride daha da kötüleşir mi?
Bazı genetik formlar sabit kalırken bazıları zamanla ilerleyebilir. Bu nedenle düzenli işitme kontrolleri yaptırmanız ve cihaz ayarlarını güncel tutmanız önemlidir.
Koklear implant genetik işitme kaybında işe yarar mı?
Evet. Özellikle iç kulak kaynaklı (koklear) genetik formlarda, işitme cihazından yeterli yarar görmeyen çocuklarda koklear implant genellikle çok başarılı sonuçlar verir. Erken uygulandığında dil gelişimine katkısı daha da artar.
Erken tanı gerçekten fark yaratır mı?
Evet. İşitme kaybı ne kadar erken saptanır ve rehabilitasyona ne kadar erken başlanırsa çocuğun dil ve konuşma gelişimi o kadar iyi olur. Yenidoğan işitme taraması bu nedenle çok önemlidir.
Çocuklarda dil gelişimini ve günlük dinleme becerilerini izlemek için kullanılabilecek ölçekler:
İşitmeAtölyesi
