İşitmeAtölyesiBir bakışta
Terapötik ilaçların koklea (işitme) ve/veya vestibüler sistem (denge) üzerinde yarattığı, hücresel düzeyde başlayan işlevsel hasar.
Erken: çınlama ve yüksek frekans kaybı. Vestibüler: dengesizlik, yürürken sallanma, görsel bulanıklık (osilopsi).
Riskli ilaç kullanan hastada çınlama/denge yakınması ciddiye alınmalı ve hemen bildirilmelidir.
Korunma esas: en düşük etkili doz, düzenli izlem; kalıcı kayıpta cihaz/İK, vestibüler rehabilitasyon.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Aminoglikozid, sisplatin gibi riskli bir ilaç kullanıyorsanız ve çınlama, işitme azlığı ya da denge sorunu fark ederseniz bunu hemen tedavinizi yürüten hekime bildirin. Bu ilaçlar çoğu zaman hayati bir hastalık için kullanıldığından, kararı yalnızca hekiminizle birlikte verin; periyodik odyolojik takibi aksatmayın.
Tanım ve epidemiyoloji
Ototoksisite, terapötik ilaçların veya kimyasalların koklea (işitme) ve/veya vestibüler sistem (denge) üzerinde yarattığı, hücresel düzeyde başlayan işlevsel hasardır. Hasarın derecesi ilacın türüne, dozuna, kullanım süresine ve bireysel yatkınlığa bağlıdır.
İşitme kaybı tipik olarak iki taraflı ve simetrik başlar, önce yüksek frekansları etkiler. Bu nedenle erken dönemde birey günlük konuşmada güçlük hissetmeden hasar başlamış olabilir (Ganesan ve ark., 2018).
Bazı ilaçların etkisi geri dönüşlüyken (ör. yüksek doz aspirin), bazılarında (ör. aminoglikozidler, sisplatin) hasar kalıcı olabilir.
Belirti ve bulgular
Koklear etkilenmede çınlama (tinnitus) ve yüksek frekanslı işitme kaybı erken belirtilerdir. İlerledikçe konuşmayı ayırt etme güçleşir.
Vestibüler etkilenmede dengesizlik, yürürken sallanma hissi ve görsel bulanıklık (osilopsi) görülebilir; bu belirtiler özellikle karanlıkta veya düz olmayan zeminde artar.
Belirtiler ilaç kullanımı sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilir; bu nedenle riskli ilaç alan hastalarda çınlama ve denge yakınmaları ciddiye alınmalıdır.
Nedenler ve risk faktörleri
Başlıca ototoksik ilaç grupları; aminoglikozid antibiyotikler, platin içeren kemoterapötikler (özellikle sisplatin), döngü diüretikleri ve yüksek doz salisilatlardır (aspirin).
Risk; yüksek doz ve uzun süreli kullanım, böbrek yetmezliği, ileri yaş, eşlik eden gürültü maruziyeti ve genetik yatkınlık (ör. mitokondriyal m.1555A>G varyantı taşıyan bireylerde aminoglikozid duyarlılığı) ile artar.
Aynı anda birden fazla ototoksik ilaç veya gürültü maruziyeti hasarı belirgin biçimde artırabilir (Rybak & Ramkumar, 2007).
Odyolojik ve klinik değerlendirme
Riskli ilaç başlanmadan önce bazal (başlangıç) işitme değerlendirmesi yapılması, tedavi sırasında ve sonrasında düzenli izlem esastır (ASHA ototoksisite izlem kılavuzu).
- Yüksek frekans odyometrisi: standart odyometriden önce erken hasarı yakalar; izlemin en duyarlı basamağıdır.
- OAE: koklear dış tüy hücrelerindeki erken değişimleri objektif biçimde gösterir.
- Saf ses ve konuşma odyometrisi: kaybın derecesini ve iletişime etkisini belirler.
- Vestibüler testler (vHIT, VEMP, kalorik): denge sistemi etkilenmesini değerlendirir.
- İzlem programı: tedavi öncesi, sırasında ve sonrasında karşılaştırmalı ölçümler.
İzlem sayesinde hasar erken saptandığında, hekim ilaç dozunu/protokolünü gözden geçirebilir.
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
En etkili yaklaşım korumadır: mümkün olan en düşük etkili doz, düzenli izlem ve gereğinde alternatif ilaçlar. Karar daima tedaviyi yürüten hekime aittir; ototoksik ilaç çoğu zaman hayati bir hastalık için kullanılmaktadır.
Çocuklarda sisplatine bağlı işitme kaybını azaltmak için belirli protokollerde sodyum tiyosülfat gibi koruyucu ajanlar kullanılabilmektedir (Brock ve ark., 2018). Otoprotektif stratejiler aktif bir araştırma alanıdır.
Kalıcı işitme kaybı gelişen hastalarda işitme cihazı; çok ileri kayıplarda koklear implant değerlendirilir. Kalıcı vestibüler kayıpta vestibüler rehabilitasyon, merkezi kompanzasyonu destekleyerek dengeyi iyileştirir.
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
İşitme ve denge kaybı, ciddi bir hastalığın tedavisi sürecinde ek bir yük oluşturarak yaşam kalitesini düşürebilir. Hasta bildirimli ölçekler bu etkiyi izlemede değerlidir.
Riskli ilaç kullanırken çınlama, işitme azlığı veya denge sorunu fark eden hastalar bunu hekimlerine bildirmeli; periyodik odyolojik takibi aksatmamalıdır. Ek gürültü maruziyetinden kaçınmak koruyucudur.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). Ototoksisite (İlaca Bağlı İç Kulak Hasarı). İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/ototoksisite/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/ototoksisite/ · Son gözden geçirme: Temmuz 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- Brock, P. R., Maibach, R., Childs, M., ve ark. (2018). Sodium thiosulfate for protection from cisplatin-induced hearing loss. New England Journal of Medicine, 378(25), 2376-2385.
- Ganesan, P., Schmiedge, J., Manchaiah, V., ve ark. (2018). Ototoxicity: A challenge in diagnosis and treatment. Journal of Audiology & Otology, 22(2), 59-68.
- Rybak, L. P., & Ramkumar, V. (2007). Ototoxicity. Kidney International, 72(8), 931-935.
- American Speech-Language-Hearing Association. (1994). Guidelines for the audiologic management of individuals receiving cochleotoxic drug therapy. ASHA.
Sıkça sorulan sorular
Aspirin işitmemi kalıcı olarak bozar mı?
Yüksek doz aspirine bağlı çınlama ve işitme azlığı genellikle doza bağlıdır ve ilaç kesildiğinde çoğunlukla geri döner. Düşük dozlarda bu etki beklenmez. Yine de sürekli çınlama yaşarsanız hekiminize danışmanız uygun olur.
İşitme testim normalken denge sistemim etkilenmiş olabilir mi?
Evet. İşitme ve denge yapıları farklı düzeylerde etkilenebilir; işitme normalken denge sisteminde hasar olabilir veya tersi geçerli olabilir. Bu nedenle riskli ilaçlarda gerektiğinde hem işitme hem denge testleri yapılır.
Kemoterapi alıyorum; işitmemi nasıl korurum?
En önemli adım düzenli işitme takibidir: tedavi öncesi bazal test, tedavi sırasında ve sonrasında kontroller. Böylece hasar erkenden saptanır ve hekiminiz tedavi planını buna göre gözden geçirebilir. Ek gürültüden kaçınmak da koruyucudur.
Ototoksik ilaç kullanmayı reddedebilir miyim?
Bu ilaçlar çoğu zaman ciddi ve hayati hastalıkların tedavisinde gereklidir; kararı yalnızca tedaviyi yürüten hekiminizle birlikte vermelisiniz. İşitmeyle ilgili endişelerinizi paylaşırsanız, hekiminiz izlem ve alternatifleri değerlendirebilir.
Kalıcı işitme kaybı olursa çözüm var mı?
Evet. Kalıcı kayıplarda işitme cihazları, çok ileri kayıplarda koklear implant çok etkili çözümlerdir. Denge kaybı sürüyorsa vestibüler rehabilitasyon egzersizleri dengeyi belirgin biçimde iyileştirir.
İşitme engelini ve denge etkisini izlemek için kullanılabilecek ölçekler: