İşitmeAtölyesiBir bakışta
Denge sinirinin izole iltihabı (nörit; işitme korunur) veya iç kulağı da içeren iltihap (labirentit; işitme kaybı + çınlama eklenir).
Ani başlayan, günlerce süren şiddetli vertigo, yoğun bulantı-kusma, dengesizlik, nistagmus.
Ani sürekli vertigo inmeyle karışabilir; nörolojik bulgu varsa ACİL. Bakteriyel labirentit acildir.
Kısa süreli semptom kontrolü + erken hareketlilik; asıl tedavi vestibüler rehabilitasyon.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Ani başlayan, saatlerce-günlerce süren şiddetli baş dönmesi, yoğun bulantı-kusma yaşıyorsanız hekime başvurun. Baş dönmesine çift görme, konuşma güçlüğü, kol/bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa bu inme belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden acile gidin. Kulak enfeksiyonu zemininde işitme kaybı eklenirse (labirentit) acil değerlendirme gerekir.
Tanım ve epidemiyoloji
Vestibüler nörit, denge sinirinin (vestibüler sinir) izole iltihabıdır ve işitme etkilenmez. Labirentit ise iltihabın iç kulağı da içermesiyle baş dönmesine sensörinöral işitme kaybı ve çınlamanın eklendiği tablodur. Güncel literatürde vestibüler nörit için ‘akut tek taraflı vestibulopati’ (AUVP) terimi de kullanılır (Strupp ve ark., 2022).
Vestibüler nörit, BPPV’den sonra en sık görülen periferik baş dönmesi nedenlerindendir; sıklıkla orta yaşta görülür ve cinsiyetler arasında belirgin fark bildirilmemiştir.
Ani gelişen, günlerce süren şiddetli vertigo tipik başvuru şeklidir.
Belirti ve bulgular
Klinik tablo; ani başlayan şiddetli dönme hissi, yoğun bulantı-kusma ve dengesizlikle karakterizedir. Hasta genellikle hareketle artan belirtiler nedeniyle yatağa bağımlı hâle gelir.
Vestibüler nöritte işitme korunur; labirentitte ise ani işitme kaybı ve çınlama tabloya eklenir. Bu ayrım tanı ve takip açısından önemlidir.
Belirtiler ilk 1-2 günde en şiddetlidir, ardından günler-haftalar içinde kademeli olarak azalır. Nistagmus (istemsiz göz oynaması) muayenede saptanabilen önemli bir bulgudur.
Nedenler ve risk faktörleri
En sık öne sürülen mekanizma, vestibüler ganglionda uykuda (latent) bulunan herpes virüslerinin yeniden etkinleşmesine bağlı viral/postviral inflamasyondur. Genellikle bir üst solunum yolu enfeksiyonunu izleyebilir.
Labirentitte viral veya bakteriyel etkenler iç kulağı da etkiler; bakteriyel labirentit (özellikle orta kulak enfeksiyonu veya menenjit zemininde) daha ciddidir ve acil tedavi gerektirir.
Ani, şiddetli ve sürekli vertigo ile başvuran hastada öncelik, bunu inme gibi santral bir nedenden ayırt etmektir (Jeong ve ark., 2013).
Odyolojik ve klinik değerlendirme
Acil değerlendirmede en kritik adım periferik tabloyu santral nedenlerden (özellikle inme) ayırmaktır. Bunun için yatak başı HINTS muayenesi değerlidir; bulgular periferik lehine ise güven verir, santral işaretler varsa ileri tetkik gerekir.
- HINTS muayenesi (baş savurma testi, nistagmus yönü, göz kayması): akut vertigoda santral/periferik ayrımı.
- vHIT: etkilenen tarafta azalmış vestibulo-oküler refleks kazancını ve düzeltici sakkadları gösterir.
- Kalorik test: tek taraflı vestibüler zayıflığı (kanal parezisi) belgeler.
- VEMP: üst ve alt vestibüler sinir dallarının tutulumunu ayırt eder.
- Saf ses odyometrisi: labirentiti (işitme kaybı var) vestibüler nöritten (işitme normal) ayırır.
Görüntüleme, santral neden şüphesinde veya atipik seyirde planlanır.
| Özellik | Vestibüler nörit | Labirentit |
|---|---|---|
| Tutulum | Yalnız denge siniri | Denge siniri + iç kulak |
| İşitme | Korunur | Sensörinöral kayıp |
| Çınlama | Beklenmez | Sık eşlik eder |
| Ağır form | — | Bakteriyel labirentit (acil) |
| Temel tedavi | Vestibüler rehabilitasyon | + etkene yönelik tedavi |
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
Akut ve şiddetli dönemde bulantı ve baş dönmesini hafifletmek için kısa süreli vestibüler baskılayıcılar kullanılabilir; ancak bunlar 2-3 günü aşmamalıdır çünkü uzun kullanım beynin uyum sürecini geciktirir.
Kortikosteroidlerin bazı çalışmalarda erken dönemde vestibüler işlevin düzelmesine katkı sağladığı bildirilmişse de, güncel sistematik derlemeler rutin kullanımı destekleyecek kanıtın yetersiz olduğunu vurgular; karar hekime aittir (Fishman ve ark., 2011). Bakteriyel labirentitte uygun antibiyotik tedavisi gereklidir.
En etkili ve kanıta dayalı yaklaşım vestibüler rehabilitasyondur: erken hareketlilik ve düzenli egzersizler merkezi kompanzasyonu hızlandırır. Labirentit sonrası kalıcı işitme kaybında işitme cihazı; iç kulak kemikleşmesi (labirentitis ossifikans) riski olan seçilmiş olgularda koklear implant zamanında değerlendirilmelidir.
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
Akut dönem oldukça sıkıntılı olsa da çoğu hasta belirgin biçimde iyileşir. Ancak bir kısım hastada, fiziksel iyileşmeye rağmen süregen dengesizlik ve baş dönmesi (persistan postüral-perseptüel baş dönmesi, PPPD) gelişebilir; bunda kaygı ve aşırı dikkat rol oynar.
İyileşmeyi hızlandırmak için erken hareket etmek, egzersizleri sürdürmek ve dengeyi baskılayan sakinleştiricilerden kaçınmak önemlidir. Egzersiz sırasında hafif baş dönmesi hissetmek normaldir ve uyumun geliştiğini gösterir.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). Vestibüler Nörit ve Labirentit. İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/vestibuler-norit-labirentit/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/vestibuler-norit-labirentit/ · Son gözden geçirme: Temmuz 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- Fishman, J. M., Burgess, C., & Waddell, A. (2011). Corticosteroids for the treatment of idiopathic acute vestibular dysfunction (vestibular neuritis). Cochrane Database of Systematic Reviews, 5, CD008607.
- Jeong, S. H., Kim, H. J., & Kim, J. S. (2013). Vestibular neuritis. Seminars in Neurology, 33(3), 185-194.
- Strupp, M., Bisdorff, A., Furman, J., ve ark. (2022). Acute unilateral vestibulopathy/vestibular neuritis: Diagnostic criteria. Journal of Vestibular Research, 32(5), 389-406.
- Strupp, M., Zingler, V. C., Arbusow, V., ve ark. (2004). Methylprednisolone, valacyclovir, or the combination for vestibular neuritis. New England Journal of Medicine, 351(4), 354-361.
Sıkça sorulan sorular
Baş dönmem kalıcı olur mu?
Çoğu hastada beyin, zamanla dengeyi yeniden sağlar ve belirtiler belirgin biçimde geriler. Erken hareket etmek ve vestibüler rehabilitasyon egzersizlerini düzenli yapmak bu iyileşmeyi hızlandırır. Bir kısım hastada süregen dengesizlik olabilir; bu durumda da egzersizler ve gerektiğinde destek yardımcı olur.
Her baş dönmesinde işitme kaybı olur mu?
Hayır. İzole vestibüler nöritte işitme tümüyle korunur; yalnızca labirentitte iltihap iç kulağı da etkilediği için işitme kaybı ve çınlama görülür. Bu ayrım tanı ve tedavi planında önemlidir.
Bu durum beyin kanaması veya inme ile karışır mı?
Ani ve şiddetli sürekli baş dönmesi, nadiren beyin sapı/beyincik inmesiyle karışabilir. Bu nedenle hekimler HINTS muayenesi gibi yöntemlerle bu ayrımı titizlikle yapar. Baş dönmesine çift görme, konuşma güçlüğü veya kol/bacak güçsüzlüğü eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Egzersiz yaparken başım dönerse durmalı mıyım?
Hayır. Egzersiz sırasında hafif baş dönmesi hissetmek, beynin dengeyi yeniden öğrendiğinin işaretidir ve bu ‘zorlanma’ iyileşme için gereklidir. Egzersizleri uzman rehberliğinde, kademeli olarak sürdürmeniz önerilir.
Sürekli baş dönmesi ilacı kullanmalı mıyım?
Baş dönmesini bastıran ilaçlar yalnızca ilk birkaç günde, en şiddetli dönemde kısa süreli kullanılmalıdır. Uzun süreli kullanım beynin uyum sağlamasını geciktirir ve iyileşmeyi yavaşlatır. Bu nedenle mümkün olduğunca erken harekete ve egzersize geçmek önerilir.
Denge yakınmalarını ve rehabilitasyon faydasını izlemek için kullanılabilecek ölçekler: