Bir bakışta
Vestibüler nörit vestibüler sinirin inflamasyonudur ve işitme korunur; labirentit iç kulağın inflamasyonudur ve işitme kaybı ile çınlama da görülür.
Ani başlayan ve en az bir gün süren şiddetli vertigo, bulantı-kusma, dengesizlik ve spontan nistagmus ortaya çıkar.
Ani sürekli vertigo inmeyle karışabilir; nörolojik bulgu varsa acil değerlendirme gerekir. Kulak enfeksiyonuna bağlı bakteriyel labirentit de acildir.
Akut dönemde kısa süreli belirti tedavisi verilir ve erken harekete geçilir; asıl iyileştirici yaklaşım vestibüler rehabilitasyondur.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Ani başlayan, saatler ya da günler süren şiddetli baş dönmesi ve yoğun bulantı-kusma yaşıyorsanız hekime başvurun. Baş dönmesine çift görme, konuşma güçlüğü, yüzde ya da kol-bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa bu inme belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden acile gidin. Kulak enfeksiyonu sırasında baş dönmesine işitme kaybı eklenirse (labirentit) de acil değerlendirme gerekir.
Tanım ve epidemiyoloji
Vestibüler nörit, vestibüler sinirin akut inflamasyonudur ve işitme etkilenmez. Bárány Society ölçütlerinde bu tablo ‘akut unilateral vestibülopati’ (AUVP) olarak adlandırılır. Tanı için en az 24 saat süren ani başlangıçlı vertigo, periferik tipte spontan nistagmus ve nistagmusun hızlı fazının karşı tarafında vestibülo-oküler refleksin (VOR) azaldığının açıkça gösterilmesi gerekir; akut işitme kaybı ya da çınlama varsa tablo AUVP olarak kabul edilmez (Strupp ve ark., 2022).
Labirentit ise inflamasyonun iç kulağı tuttuğu ayrı bir hastalıktır; vertigoya ani sensörinöral işitme kaybı ve çınlama eşlik eder. Viral ya da bakteriyel olabilir.
Vestibüler nöritin yıllık insidansı 100.000 kişide 3,5-15,5 olarak bildirilmiştir. Hastalık en sık 30-60 yaşları arasında başlar ve cinsiyetler arasında belirgin fark yoktur (Strupp ve ark., 2022).
Belirti ve bulgular
Her iki hastalıkta da ani başlayan şiddetli dönme hissi, bulantı-kusma ve dengesizlik görülür; belirtiler baş hareketiyle artar ve hasta çoğu zaman yatağa bağımlı kalır. Muayenede horizonto-rotatuar, yönü değişmeyen ve fiksasyon kaldırıldığında artan spontan nistagmus saptanır (Strupp ve ark., 2022).
Vestibüler nöritte işitme korunur. Labirentitte ise etkilenen kulakta ani işitme kaybı ve çınlama tabloya eklenir; bu fark tanı ve izlem planını belirler. Vertigo ilk 1-2 günde en şiddetlidir, ardından günler ve haftalar içinde azalır.
Nedenler ve risk faktörleri
Vestibüler nöritte en çok kabul gören mekanizma, vestibüler ganglionda latent olarak bulunan herpes simpleks virüs tip 1’in yeniden etkinleşmesidir. Hastaların büyük çoğunluğunda superior vestibüler sinir tutulur, inferior vestibüler sinir ise sıklıkla korunur; bu nedenle lezyon çoğunlukla parsiyeldir (Strupp ve ark., 2022).
Labirentitte viral ya da bakteriyel etkenler iç kulağı doğrudan etkiler. Bakteriyel labirentit çoğunlukla orta kulak enfeksiyonu ya da menenjit zemininde gelişir, daha ağır seyreder ve kalıcı işitme kaybı ile koklear ossifikasyon riski taşır.
Odyolojik ve klinik değerlendirme
Akut sürekli vertigoda ilk ve en kritik adım periferik tabloyu inme gibi santral nedenlerden ayırmaktır (Jeong ve ark., 2013). Spontan nistagmusu olan hastada deneyimli bir hekimin yaptığı HINTS muayenesi (head impulse testi, nistagmus yönü, skew deviasyonu testi) inmeyi %100 duyarlılık ve %96 özgüllükle saptamış, erken difüzyon MR’ından daha duyarlı bulunmuştur (Kattah ve ark., 2009). Akut vertigoya ani işitme kaybı eşlik ettiğinde labirentitin yanı sıra iç kulağı besleyen arterin tıkanmasına bağlı inme de düşünülmelidir.
- Head impulse testi ve vHIT: lezyon tarafında VOR kazancında azalma ve düzeltici (catch-up) sakkadlar görülür; Bárány ölçütlerinde 0,7’nin altındaki vHIT kazancı yaklaşık bir eşik olarak verilir (Strupp ve ark., 2022).
- Kalorik test: etkilenen tarafta %25’i aşan unilateral zayıflık (kanal parezisi) saptanır (Strupp ve ark., 2022).
- VEMP: oVEMP utrikül ve superior vestibüler siniri, cVEMP sakkül ve inferior vestibüler siniri yansıtır; tutulan sinir dalını ayırt etmeye yardımcı olur.
- Saf ses odyometrisi: vestibüler nöritte işitme normaldir ya da yaşa uygundur; labirentitte etkilenen kulakta sensörinöral kayıp görülür.
- Görüntüleme: santral bulgu, yeni işitme kaybı ya da atipik seyirde MR planlanır.
| Özellik | Vestibüler nörit | Labirentit |
|---|---|---|
| Tutulan yapı | Vestibüler sinir | İç kulak (koklea ve labirent) |
| İşitme | Korunur | Sensörinöral kayıp |
| Çınlama | Beklenmez | Sık eşlik eder |
| Neden | Çoğunlukla viral | Viral ya da bakteriyel |
| Ağır form | - | Bakteriyel labirentit (acil) |
| Temel tedavi | Vestibüler rehabilitasyon | Etkene yönelik tedavi ve rehabilitasyon |
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
Akut dönemde bulantı ve vertigoyu hafifletmek için vestibüler supresan ve antiemetik ilaçlar kullanılabilir; uzun süreli kullanım santral kompanzasyonu geciktirdiği için ilk günlerle sınırlı tutulur.
Randomize bir çalışmada erken başlanan metilprednizolon 12 ay sonunda periferik vestibüler fonksiyonun düzelmesini artırmış, valasiklovir ise etkili olmamıştır (Strupp ve ark., 2004). Buna karşın Cochrane derlemesi, steroid kullanımını destekleyecek kanıtı yetersiz bulmuştur (Fishman ve ark., 2011); karar hekime aittir. Bakteriyel labirentitte antibiyotik ve gerektiğinde kaynağa yönelik cerrahi tedavi gerekir.
Kanıta dayalı en etkili yaklaşım erken hareket ve vestibüler rehabilitasyondur. Labirentit sonrası kalıcı işitme kaybında işitme cihazı uygulanır; menenjit sonrası labirentitte koklear ossifikasyon riski nedeniyle koklear implant değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
Akut dönem sıkıntılı olsa da çoğu hasta haftalar içinde belirgin biçimde iyileşir. Statik belirtiler haftalar içinde gerilerken hızlı baş hareketlerindeki dengesizlik tümüyle düzelmeyebilir (Strupp ve ark., 2022). Bir kısım hastada sonradan BPPV ya da Kalıcı Postüral-Algısal Dengesizlik (PPPD) gelişebilir; kaygı ve belirtilere aşırı odaklanma PPPD’nin gelişiminde rol oynar.
İyileşmeyi hızlandırmak için erken hareket etmeniz, egzersizleri düzenli sürdürmeniz ve gereksiz sakinleştirici kullanmamanız önerilir. Egzersiz sırasında hafif baş dönmesi hissetmek beklenen bir durumdur ve uyumun geliştiğini gösterir.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). Vestibüler Nörit ve Labirentit. İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/vestibuler-norit-labirentit/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/vestibuler-norit-labirentit/ · Son gözden geçirme: Ekim 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- Fishman, J. M., Burgess, C., & Waddell, A. (2011). Corticosteroids for the treatment of idiopathic acute vestibular dysfunction (vestibular neuritis). Cochrane Database of Systematic Reviews, 2011(5), CD008607.
- Jeong, S. H., Kim, H. J., & Kim, J. S. (2013). Vestibular neuritis. Seminars in Neurology, 33(3), 185-194.
- Kattah, J. C., Talkad, A. V., Wang, D. Z., ve ark. (2009). HINTS to diagnose stroke in the acute vestibular syndrome: Three-step bedside oculomotor examination more sensitive than early MRI diffusion-weighted imaging. Stroke, 40(11), 3504-3510.
- Strupp, M., Bisdorff, A., Furman, J., ve ark. (2022). Acute unilateral vestibulopathy/vestibular neuritis: Diagnostic criteria. Journal of Vestibular Research, 32(5), 389-406.
- Strupp, M., Zingler, V. C., Arbusow, V., ve ark. (2004). Methylprednisolone, valacyclovir, or the combination for vestibular neuritis. New England Journal of Medicine, 351(4), 354-361.
Sıkça sorulan sorular
Baş dönmem kalıcı olur mu?
Çoğu hastada beyin zamanla dengeyi yeniden kurar ve belirtiler belirgin biçimde geriler. Erken hareket etmek ve vestibüler rehabilitasyon egzersizlerini düzenli yapmak bu iyileşmeyi hızlandırır. Bir kısım hastada hızlı baş hareketlerinde dengesizlik sürebilir; bu durumda da egzersizler ve gerektiğinde uzman desteği yardımcı olur.
Her baş dönmesinde işitme kaybı olur mu?
Hayır. Vestibüler nöritte işitme korunur; yalnızca labirentitte inflamasyon iç kulağı da tuttuğu için işitme kaybı ve çınlama görülür. Bu ayrım tanı ve tedavi planında önemlidir; baş dönmesiyle birlikte işitmeniz azaldıysa bunu hekiminize mutlaka söyleyin.
Bu durum inmeyle karışır mı?
Ani ve şiddetli sürekli baş dönmesi, daha seyrek olarak beyin sapı ya da beyincik inmesiyle karışabilir. Bu nedenle hekimler HINTS muayenesi gibi yöntemlerle bu ayrımı dikkatle yapar. Baş dönmesine çift görme, konuşma güçlüğü ya da kol-bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Egzersiz yaparken başım dönerse durmalı mıyım?
Hayır. Egzersiz sırasında hafif baş dönmesi hissetmek, beynin dengeyi yeniden öğrendiğinin işaretidir ve iyileşme için gereklidir. Egzersizleri uzman rehberliğinde, kademeli olarak sürdürmeniz önerilir.
Baş dönmesi ilacını sürekli kullanmalı mıyım?
Baş dönmesini bastıran ilaçlar yalnızca ilk günlerde, en şiddetli dönemde kısa süreli kullanılmalıdır. Uzun süreli kullanım beynin uyum sağlamasını geciktirir ve iyileşmeyi yavaşlatır. Bu nedenle olabildiğince erken harekete ve egzersize geçmeniz önerilir.
Denge yakınmalarını ve rehabilitasyon faydasını izlemek için kullanılabilecek ölçekler:
İşitmeAtölyesi