← RehberlerKlinik Odyoloji · Amplifikasyon

İşitme Cihazları

Cihaz tipleri, adaya uygun seçim, uyum (fitting) süreci ve bakımın temelleri — öğrenci ve uzmanlar için.

Bilgilendirme: Bu sayfa öğrenci ve uzmanlara yönelik özet bir rehberdir; klinik karar, cihaz seçimi ve reçete için bir odyoloğa / KBB uzmanına başvurun. Bilgiler NIDCD, ASHA, AAA ve FDA kaynaklarından derlenmiştir.

Genel bakış

İşitme cihazı; mikrofon, yükseltici (DSP) ve alıcı (hoparlör) olmak üzere üç temel parçadan oluşan küçük bir elektronik cihazdır. Sensörinöral kayıpta, kalan tüy hücrelerini daha güçlü titreşimle uyararak sesi işitilebilir kılar — kaybı iyileştirmez, işitilebilirliği artırır.

Nasıl çalışır?

Sesin cihazdan kulağa yolculuğu

Mikrofon

Ses dalgalarını elektrik sinyaline çevirir.

Yükseltici · DSP

Sinyali kişiye özel işler, seçici olarak yükseltir.

Alıcı (hoparlör)

İşlenmiş sesi kulak kanalına verir.

Bugünkü cihazlar dijitaldir: sesi sayısal koda çevirip frekanslara göre kişiselleştirir, belirli bir yöne odaklanabilir ve gürültüyü azaltabilir. (NIDCD)

Cihaz tipleri

Tipler ve stiller

Elektronik parçalar kulak arkasındaki gövdededir; ses ince bir hortum ve kalıp ya da dome ile kulağa iletilir. Her derece kayba uyan en çok yönlü tiptir; açık-uygulama (open-fit) seçeneği kulak kanalını açık bırakır.

Uygun kayıp: hafif – çok ileri

Avantajlar

En geniş güç aralığı
Kolay kullanım, uzun pil
En fazla özellik / telecoil

Dezavantajlar

Daha görünür
Ter ve nemden etkilenebilir

Mini BTE; alıcı (hoparlör) gövdede değil, kulak ucundadır. Bugün en yaygın tiptir; doğal ve açık bir ses verir.

Uygun kayıp: hafif – ileri

Avantajlar

Küçük, az görünür
Doğal ses, açık uygulama
Alıcı hızlı değiştirilebilir

Dezavantajlar

Alıcı nem/kirden etkilenebilir
Çok ileri kayıpta sınırlı

Kulak kepçesini dolduran, kişiye özel üretilen kabuk. Telecoil gibi özelliklere yer vardır.

Uygun kayıp: hafif – ileri

Avantajlar

Takması kolay
İyi pil ömrü
Özellik için yer

Dezavantajlar

Görünür
Oklüzyon (tıkanıklık) hissi olabilir

Kanal girişine oturan, ITE’den biraz daha küçük kişiye özel kabuk.

Uygun kayıp: hafif – orta

Avantajlar

Az görünür
Yön mikrofonu sığabilir

Dezavantajlar

Küçük kontroller
Orta pil ömrü

Kanal içinde derine yerleşen, neredeyse gizli cihaz.

Uygun kayıp: hafif – orta (bazen ağır)

Avantajlar

Çok az görünür
Rüzgâr gürültüsü az

Dezavantajlar

Küçük pil, kullanımı zor
Sınırlı özellik / telecoil

Kanalda en derine yerleşen, dışarıdan neredeyse görünmeyen cihaz. Herkesin kanal anatomisine uymaz.

Uygun kayıp: hafif – orta

Avantajlar

Neredeyse görünmez
Doğal kulak akustiği

Dezavantajlar

En zor kullanım
En sınırlı güç ve özellik

Endikasyon aralığı

—

Receiver / güç seçeneği

Gölgeli alan, bu tipin/receiver’ın tipik olarak uygun olduğu işitme kaybı bölgesidir (üstte hafif, aşağıda daha ağır kayıp). Temsilîdir; gerçek aralık markaya/modele göre değişir, kalıp–havalandırma ve feedback yönetimiyle genişler ya da daralır. Kaynak: RIC receiver güç sınıfları (S/P/SP) ve stil fitting-range özetleri (Hearing Review, ASHA).

Kaynak: NIDCD, ASHA. Tipler kayıp derecesi, kullanım kolaylığı, kozmetik ve özellik ihtiyacına göre seçilir.

Bir bakışta karşılaştırma

Boyut arttıkça görünürlük azalır; küçüldükçe güç, pil ve özellik alanı da azalır.

Tip	Yerleşim	Uygun kayıp	Görünürlük	Kullanım/pil	Özellik alanı
Kulak arkası (BTE)	Kulak arkası + kalıp/dome	Hafif–çok ileri	Görünür	Uzun pil, kolay	En geniş
RIC / RITE	Kulak arkası, alıcı kanalda	Hafif–ileri	Az görünür	İyi, kolay	Geniş
Kulak içi (ITE)	Kulak kepçesini doldurur	Hafif–ileri	Görünür	İyi pil	Geniş
Kanal içi (ITC)	Kanal girişi	Hafif–orta	Az görünür	Orta	Orta
Tam kanal (CIC)	Kanalda derin	Hafif–orta	Çok az	Küçük pil, zor	Sınırlı
Görünmez (IIC)	Kanalda en derin	Hafif–orta	Neredeyse yok	En zor	En sınırlı

Kaydırmak için tabloyu yana sürükleyin →

Etkileşimli araç · seçim mantığı

Hangi işitme kaybına hangi cihaz?

Cihaz seçimi tek bir kurala inmez; başlıca kayıp derecesi, odyogram konfigürasyonu, kayıp tipi (iletim/sensörinöral/mikst) ve akustik bağlantı (dome/kalıp, havalandırma) ile konuşmayı ayırt etme, yaşam tarzı ve el becerisi birlikte değerlendirilir. Adımları yanıtlayın, tipik yaklaşımı görün.

1 · İşitme kaybı derecesi?

2 · Odyogram konfigürasyonu?

3 · Görünürlük / kozmetik?

4 · El becerisi ve görme?

5 · Yaşam tarzı ve bağlanabilirlik?

Tipik yaklaşım

Tipik cihaz

—

Akustik bağlantı

—

Gerekçe

—

Uyarı: Yalnızca bilgilendirme ve öğrenme amaçlıdır; gerçek reçete değildir. Kayıp tipi, konuşmayı ayırt etme, kulak anatomisi gibi birçok etken hesaba katılmaz — kesin seçim için odyoloğunuza danışın. Kaynak: ASHA, NIDCD.

1 / 5

Referans: derece ve konfigürasyon

ASHA sınıflaması (dB HL) ve odyogram şekline göre akustik bağlantı mantığı.

Derece	dB HL	İşitilebilirliğe etkisi	Tipik cihaz yaklaşımı
Çok hafif	16–25	Sessiz/uzak konuşma ve yumuşak ünsüzler kaçabilir	Genelde cihaz şart değil; gerekiyorsa açık uygulama RIC, minimal kazanç
Hafif	26–40	Yumuşak konuşmada ve gürültüde zorluk	Her stil uygun; sıklıkla açık uygulama RIC / RITE
Orta	41–70	Normal şiddette konuşma bile güçlükle anlaşılır	RIC / BTE (kapalı dome ya da kalıp); ITE / ITC
İleri	71–90	Yüksek sesli konuşma bile zor işitilir	Güçlü BTE (özel kalıpla) öncelikli; güçlü RIC
Çok ileri	≥91	Konuşma büyük ölçüde işitilemez	Süper-güçlü BTE + özel kalıp; koklear implant değerlendirilir

Kaydırmak için tabloyu yana sürükleyin →

56–70 dB bazı sınıflamalarda ayrıca “orta-ileri (orta derecede ağır)” olarak anılır. Kaynak: ASHA.

Konfigürasyon	Ne demek	Akustik bağlantı
Düz (flat)	Tüm frekanslarda benzer eşikler	Dengeli kazanç; orta ve üzeri kayıpta kapalı bağlantı
Yüksek frekansta düşen	En yaygın; pesler iyi, tizler kötü	Pesler normale yakınsa açık dome + maksimum havalandırma; dik düşüşte frekans düşürme adayı
Pes / alçak frekansta	Pesler kötü, tizler iyi (yükselen)	Kapalı dome ya da kalıp; açık dome yetersiz kalır
Çentikli (4 kHz)	Gürültüye bağlı tek frekans çukuru	Hedefli yüksek-frekans kazancı

Kaydırmak için tabloyu yana sürükleyin →

Pes eşikleri 40 dB’yi aşan ya da ≥10 dB pes kazanç gereken kişiler açık/tulip dome ile yeterince fit edilemez.

Bu bölüm nasıl hazırlandı? Derece sınıflaması ve dB HL aralıkları ASHA’dan; konfigürasyon–akustik bağlantı (açık/kapalı dome, havalandırma, oklüzyon, frekans düşürme adaylığı) ilkeleri ASHA ve açık-uygulama (open-fit) klinik uygulama literatüründen derlenmiştir. Sihirbaz, seçtiğiniz derece ve konfigürasyonu basit bir kural kümesiyle “tipik yaklaşıma” eşler.

Sınırlar ve hata payı: Bu bir sadeleştirmedir; gerçek bir reçete veya klinik değerlendirme değildir. Bireysel odyogram ayrıntısı, kayıp tipi (iletim/sensörinöral/mikst), konuşmayı ayırt etme skoru, kulak anatomisi, feedback ve kişisel tercihler hesaba katılmadığından öneriler eksik ya da hatalı olabilir. Kesin karar için güncel klinik kılavuzlar ve odyoloğunuzun değerlendirmesi esastır.

Kaynaklar: ASHA — Degree of Hearing Loss · NIDCD — Hearing Aids.

Sinyal işleme

Cihaz ne yapıyor? — temel özellikler

—

Faydası

—

Sinyalin yolu

Mikrofon

DSP işleme

Alıcı

Aktif: WDRC · DSP işleme aşaması

Gürültü azaltma — canlı görsel

Kararlı arka plan gürültüsü (gri) bastırılır; konuşma (yeşil) korunur. NR çoğunlukla konforu artırır, anlaşılırlığı genelde belirgin değiştirmez.

WDRC sesli demo

Bir ses tipi seçin, sonra kompresyonsuz ve WDRC ile dinleyip çıkış dalgasını karşılaştırın: yumuşaklar duyulur, yüksekler bastırılır.

KompresyonsuzWDRCMPO

Giriş

— dB

Çıkış

— dB

⚠ Dinlemeden önce cihaz sesini kısın; kısa, düşük seviyeli simülasyonlardır. WebAudio DynamicsCompressor ile yaklaşık gösterilir.

Kaynak: NIDCD, ASHA ve ilgili sinyal-işleme araştırmaları. Özelliklerin yararı ortama ve kişiye göre değişir.

Uyum · doğrulama

Reçete hedefi ve gerçek-kulak ölçümü (REM)

Reçete formülü (ör. NAL-NL2 ya da DSL v5) odyograma göre bir hedef belirler; gerçek-kulak ölçümü (prob-mikrofon) kulak zarına ulaşan sesi (REAR) ölçüp bu hedefe eşler. Gerçek REM üç giriş düzeyinde (yumuşak/normal/yüksek) ölçer. Üreticinin “ilk-fit”i hedefi sıklıkla tutturamaz — aşağıda parametreleri oynatıp cihaz çıkışını hedefe yaklaştırın.

Giriş düzeyi

Reçete hedefi Cihaz çıkışı (REAR) MPO tavanı

Genel kazanç 6 dB

Yüksek frekans vurgusu 6 dB

Alçak frekans kazancı 6 dB

Kompresyon (giriş düzeyine tepki) 0 dB

—

Basitleştirilmiş temsildir; gerçek REM frekansa özel kazanç/çıkışı yumuşak–orta–yüksek girişlerde ölçer ve MPO’yu rahatsızlık eşiğinin altında tutar. Kaynak: AAA/ASHA en iyi uygulama; NAL-NL2, DSL v5.

REM & RECD Atölyesi sayfasında ölçüm zincirini (REUR→REOR→REAR→REIG), reçete hedefini ve RECD'yi; Cihaz Teknoloji Atölyesi sayfasında ise WDRC, gürültü azaltma ve frekans düşürmeyi interaktif olarak inceleyebilirsiniz.

Formül, doğrulama ve validasyon

Hangi hedefe göre ayarlanır, ayarın hedefi tutup tutmadığı nasıl ölçülür ve gerçek yaşamdaki yarar nasıl değerlendirilir.

NAL-NL2

Yetişkinde en yaygın reçete hedefi. Konforlu bir yükseklikte konuşma anlaşılırlığını en üst düzeye çıkarmayı amaçlar.

DSL v5

Özellikle çocuklarda tercih edilir; yumuşak seslerde daha fazla işitilebilirlik sağlama eğilimindedir.

Doğrulama (verification): Cihaz gerçekten hedefe ulaşıyor mu? Prob-mikrofonla (REM) kulak zarındaki çıkış (REAR) ölçülüp hedefe karşılaştırılır — objektiftir.
Validasyon (validation): Kişi gerçek yaşamda yarar görüyor mu? COSI, APHAB, IOI-HA gibi öz-bildirim ölçekleriyle değerlendirilir — özneldir.
Üretici ilk-fit’leri hedefi sıklıkla tutturamaz; bu yüzden REM ile doğrulama önerilir.

Kaynak: AAA / ASHA en iyi uygulama kılavuzları; NAL-NL2, DSL v5.

Kullanım

Alışma ve beklentiler

Cihaz normal işitmeyi geri getirmez; düzenli kullanımla seslerin farkındalığı ve anlaşılırlık artar. İlk haftalarda beklenenler:

Oklüzyon / kendi sesi

İlk günlerde kendi sesiniz “tıkalı” gelebilir; çoğu kişi zamanla alışır.

Kademeli kullanım

Önce sessiz ortamda başlayıp giderek gürültülü ortamlara geçin.

Gerçekçi beklenti

Arka plan sesleri tümüyle kaybolmaz; cihaz her sesi ayıramaz.

Düzenli takip

Islık, rahatsızlık ya da kendi sesi sürerse odyoloğa ince ayar için başvurun.

Kaynak: NIDCD. Bilgilendirme amaçlıdır.

Bağlantı

Bağlanabilirlik

Cihazı telefona, TV’ye ve döngü sistemlerine bağlayan teknolojiler.

Telecoil / işitme döngüsü

Telefon, tiyatro veya cami gibi döngü sistemlerinde sesi doğrudan cihaza alır; gürültü ve mesafeyi aşar.

Bluetooth / streaming

Telefon, TV ve müzik sesini doğrudan cihaza aktarır; yeni LE Audio / Auracast standartları yaygınlaşıyor.

Şarj edilebilir

Pil değişimi yerine gece şarj; el becerisi kısıtlı kişilerde pratiktir.

Telefon uygulaması

Ses/program ayarı, ortam seçimi ve bazı modellerde uzaktan ince ayar.

Not: Şarj ve telecoil’i birlikte sunan modeller her markada bulunmayabilir.

Güç

Pil seçenekleri: pilli mi, şarjlı mı?

İki yaygın seçenek: değiştirilebilir çinko-hava pil ve dahili şarjlı (lityum-iyon) pil.

Çinko-hava pil (pilli)

Bittikçe değiştirilen tek kullanımlık piller; boyuta göre yaklaşık 5–14 gün dayanır.

Düşük başlangıç maliyeti, her yerde bulunur
Biterse anında değiştirilir; yedek taşınabilir
Çok küçük/derin cihazlarda da mümkün

Düzenli değişim; küçük parça (el becerisi)
Pil atığı
Streaming pil ömrünü kısaltır

Şarjlı (lityum-iyon)

Gece şarj edilen dahili pil; genelde bir tam gün — yoğun streaming’le ~16–30 saat — yeter.

Pil değişimi yok; el becerisi kısıtlıya kolay
Gece şarjıyla güne hazır
Atık yok, çevre dostu

Şarj cihazı gerekir; gün içi biterse yedek yok
Pil sabittir; yıllarla kapasite düşer, değişim serviste
Çok küçük (IIC) modellerde her zaman bulunmaz

Kaynak: NIDCD, ASHA. Süreler cihaz boyutu ve kullanıma göre değişir.

Bakım · sorun giderme

Bir sorun mu var? Hızlı kontrol

—

Olası nedenler

—

Ne yapmalı

—

Sorun sürüyorsa cihazınızı odyoloğa/servise götürün. Kaynak: NIDCD.

Cihaz yetmeyince

İmplante edilebilir alternatifler

Amplifikasyon yetersiz kaldığında ya da anatomi uygun olmadığında cerrahi/implante seçenekler değerlendirilir.

Orta kulak implantı (MEI)

Orta kulak kemikçiklerinden birine takılan küçük cihaz; sesi kulak zarına değil kemikçiklere doğrudan ileterek titreşimi güçlendirir.

Kemik yolu / BAHA

Kulak arkasındaki kemiğe bağlanır; sesi kafatası yoluyla doğrudan iç kulağa iletir, orta/dış kulağı atlar. Tek taraflı sağırlık veya orta-dış kulak sorunlarında kullanılır.

Koklear implant

İç kulak (koklea) çok hasarlıysa; işitme sinirini doğrudan elektrikle uyaran cerrahi cihaz. Cihazdan yeterli yarar görmeyen ileri–çok ileri kayıpta değerlendirilir.

Koklear İmplant rehberi →

Cerrahi gerektirdiğinden yarar/risk dengesi hekimle değerlendirilir. Kaynak: NIDCD.

Ücretler & erişim

Cihaz ücretleri, deneme ve SGK

Fiyat tek bir rakam değildir; teknoloji seviyesi (temel → gelişmiş), stil ve özellikler, tek/çift cihaz ve hizmet-uyum-takip maliyeti belirler. Türkiye’de SGK belirli koşullarda bedeli karşılar.

Cihazlar yüzlerce ile birkaç bin lira/dolar arasında değişir; stil ve özellik maliyeti etkiler — en pahalı her zaman en uygun değildir.

Çoğu üretici 30–60 günlük deneme süresi sunar; iade koşullarını, garantiyi ve bakım/onarım kapsamını önceden sorun.

İki kulağa iki cihaz genellikle önerilir; maliyeti artırır ama işitme yararını da artırır.

SGK & Ödeme rehberiTürkiye’de SGK belirli koşullarda işitme cihazı bedelini karşılar — koşullar, belgeler ve süreç.İncele →

Kaynak: NIDCD; Türkiye için SGK/SUT.

Sık sorulan sorular

İki kulakta kayıp varsa genellikle iki cihaz önerilir: daha doğal bir sinyal, sesin yönünü ayırt etme ve gürültüde konuşmayı anlama.

Hayır. Cihaz kaybı iyileştirmez; işitilebilirliği artırır. Düzenli kullanım ve alışma süreci gerekir.

Yetişkin ve algılanan hafif–orta kayıpta OTC bir seçenek olabilir. İleri/çok ileri kayıp ve 18 yaş altı reçeteli cihaz gerektirir.

Üretici ilk-fit’i hedefi sıklıkla tutturamaz; prob-mikrofonla (REM) doğrulama en iyi uygulamadır.

Kişiye göre değişir; düzenli kullanım ve kademeli ortam geçişiyle haftalar içinde farkındalık ve anlaşılırlık artar.

Mini-sözlük

BTE / RIC / ITE: Kulak arkası / alıcısı kanalda / kulak içi cihaz stilleri.
WDRC: Geniş dinamik aralık kompresyonu: girişe göre değişen kazanç (yumuşağı çok, yükseği az yükseltir).
REM: Gerçek-kulak ölçümü: prob-mikrofonla kulak zarındaki çıkışın ölçülmesi.
REAR: Gerçek-kulak destekli yanıt: cihaz çalışırken kulak zarındaki ses düzeyi.
NAL-NL2 / DSL v5: Odyograma göre kazanç hedefi belirleyen reçete formülleri (yetişkin / çocuk ağırlıklı).
Telecoil: Döngü sistemlerinden sesi mikrofon yerine manyetik olarak alan küçük bobin.
Oklüzyon: Kanalın kapanmasıyla kendi sesin “tıkalı/gümbürtülü” duyulması.
Geri besleme (feedback): Cihazdan kaçan sesin mikrofona geri girip ıslık yapması.
Dome / kalıp: Cihazı kulağa bağlayan uç: hazır dome ya da kişiye özel kalıp.
Havalandırma (vent): Kalıp/dome üzerindeki delik: oklüzyonu azaltır, pes kazancı ve feedback’i etkiler.
MPO: Maksimum çıkış: cihazın verebileceği en yüksek ses; rahatsızlık eşiğinin altında tutulur.

Kaynaklar

“İşitme cihazı normal işitmenizi geri getirmez; alışkanlıkla seslerin ve kaynaklarının farkındalığını artırır.”
NIDCD — Hearing Aids