Bir bakışta
Azalmış ses toleransı, seslerin işlenmesindeki değişimlerle duygusal tepkilerin birleştiği bir şemsiye kavramdır; işitme normal olabilir.
Hiperakuzide sesler aşırı gürültülü gelir, mizofonide belirli seslere öfke ya da tiksinti, fonofobide sesten korku ve kaçınma görülür; gürültü hassasiyeti de bu grupta ele alınır.
Acil değildir; ancak sosyal izolasyona ya da kaygıya yol açtığında değerlendirme önerilir.
Yönetim çok disiplinlidir: danışmanlık, ses zenginleştirme, kademeli duyarsızlaştırma ve bilişsel davranışçı terapi (BDT) birlikte kullanılır.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Günlük sesler (bulaşık şıngırtısı, trafik, alkış) sizde rahatsızlık, ağrı ya da yoğun öfke veya tiksinti yaratıyor ve bu durum sosyal yaşamınızı, uykunuzu ya da ruh hâlinizi bozuyorsa bir odyoloğa başvurun. Değerlendirme kulağı ek akustik travmadan koruyan güvenli protokollerle yapılmalı, yüksek şiddetli test uyaranlarından kaçınılmalıdır.
Tanım ve epidemiyoloji
Azalmış ses toleransı, seslerin işlenmesindeki değişimlerle duygusal tepkilerin birleştiği bir şemsiye kavramdır. Dört ana fenotip tanımlanır: hiperakuzi, mizofoni, fonofobi ve gürültü hassasiyeti. Sınıflama yazarlar arasında farklılık gösterir; Jastreboff modeli fonofobiyi mizofoninin korkuyla belirginleşen bir biçimi olarak ele alır (Jastreboff ve Jastreboff, 2014).
Hiperakuzide seslerin genelinde aşırı gürlük ya da rahatsızlık algısı vardır. Mizofonide ise çiğneme, nefes alma gibi belirli seslere ve bu seslerle ilişkili uyaranlara karşı yoğun öfke ya da tiksinti gelişir; belirleyici olan sesin gürlüğü değil türüdür (Swedo ve ark., 2022). Fonofobi seslerden korkma ve kaçınma, gürültü hassasiyeti ise karmaşık ortamlarda bunalma ve bilişsel yorgunluktur.
Bu tablolar çoğu zaman tinnitus ve işitme kaybıyla birlikte görülür. Toplumdaki sıklığı tanımlara göre değişse de azımsanmayacak düzeydedir (Tyler ve ark., 2014).
Belirti ve bulgular
Hiperakuzide sıradan sesler (bulaşık şıngırtısı, trafik, alkış) rahatsız edici, bazen de ağrılı algılanır. Tyler ve arkadaşlarının sınıflamasında gürlük, rahatsızlık, korku ve ağrı hiperakuzisi ayırt edilir (Tyler ve ark., 2014).
Mizofonide tetikleyici ses duyulduğunda saniyeler içinde çarpıntı, terleme, kas gerginliği ve yoğun öfke ya da tiksinti ortaya çıkar; kişi bu tepkinin orantısız olduğunun çoğu zaman farkındadır (Swedo ve ark., 2022).
Fonofobide belirtiyi sesin kendisinden çok sesin ortaya çıkma olasılığına yönelik kaygı oluşturur; bu kaygı kaçınmaya ve sosyal izolasyona yol açarak tablonun süreğenleşmesine neden olur.
Nedenler ve risk faktörleri
Hiperakuzinin temelinde çoğu zaman merkezi işitsel sistemde kazancın (gain) aşırı artması yatar: azalan işitsel girdiyi telafi etmeye çalışan sistem seslere karşı aşırı hassas hâle gelir.
Mizofonide belirginlik ağı (salience network) ile limbik yapılar arasındaki bağlantı öne çıkar; ses olağandışı derecede güçlü bir duygusal ve otonomik tepkiyi tetikler.
Hiperakuzi tinnitus, migren, travmatik beyin hasarı ve bazı psikiyatrik durumlarla ilişkilidir (Tyler ve ark., 2014). Tinnitus Research Initiative veri tabanında tinnitus hastalarının %55’inde hiperakuzi bulunmuş; hiperakuzisi olan hastaların yarısından fazlasında da bir psikiyatrik bozukluk bildirilmiştir (Aazh ve ark., 2019).
Odyolojik ve klinik değerlendirme
Değerlendirmenin temel ilkesi, hastayı ek akustik travmaya maruz bırakmadan güvenli protokollerle bilgi toplamaktır.
- Saf ses odyometrisi ve OAE: işitme durumunu ve koklear fonksiyonu belirler; sonuçlar genellikle normaldir.
- Rahatsız edici ses düzeyi (LDL/ULL) ölçümü: düşük düzeylerden başlanarak dikkatle yapılmalı, yüksek şiddetlerden kaçınılmalıdır.
- Standart ölçekler: Khalfa Hiperakuzi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması ve mizofoni ölçeklerinin Türkçe formları klinik izlemde kullanılır (Erinç ve Derinsu, 2020).
- Ayırıcı değerlendirme: otofoniye yol açan superior semisirküler kanal dehisansı gibi üçüncü pencere tabloları gerektiğinde dışlanır.
Çocuklarda değerlendirme, çocuğun ses toleransı gözetilerek kısa oturumlar hâlinde planlanmalıdır.
| Özellik | Hiperakuzi | Mizofoni | Fonofobi |
|---|---|---|---|
| Belirleyici | Sesin gürlüğü, şiddeti | Sesin türü (tetikleyici) | Sesin ortaya çıkma olasılığı |
| Tepki | Rahatsızlık, ağrı | Öfke, tiksinti (otonomik) | Korku, kaçınma |
| Örnek uyaran | Trafik, alkış, tabak sesi | Çiğneme, nefes, tıkırtı | Beklenen ani sesler |
| Temel mekanizma | Merkezi kazanç artışı | Limbik sistem, belirginlik ağı | Kaygı temelli |
| Yaklaşım | Ses terapisi, duyarsızlaştırma | Danışmanlık, BDT | BDT, kademeli maruziyet |
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
Yönetimin temeli çok disiplinli rehabilitasyondur; tek bir ilaçtan çok danışmanlık ve kademeli ses yaklaşımları öne çıkar.
Tinnitus yeniden eğitim terapisi (TRT) ve ses zenginleştirme, işitsel kazancı kademeli olarak azaltarak seslere karşı duyarsızlaşmayı (desensitizasyon) hedefler (Jastreboff ve Jastreboff, 2014). Bilişsel davranışçı terapi, tinnitus, hiperakuzi ve mizofoniye bağlı sıkıntıyı ve kaçınma davranışlarını azaltmada kullanılır; kanıtı en güçlü olan alan tinnitustur (Aazh ve ark., 2019).
Önemli bir uyarı: sürekli kulak tıkacı kullanmak (aşırı korunma) beynin seslere karşı hassasiyetini daha da artırarak kısır döngüyü besler. Kulak koruyucuları yalnızca gerçekten zararlı gürültü düzeylerinde kullanılmalıdır.
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
Azalmış ses toleransı dışarıdan görünmeyen, ancak kişiyi sosyal izolasyona ve zihinsel yorgunluğa sürükleyebilen bir durumdur. Sürekli tetikte olma hâli kaygıyı ve uyku sorunlarını artırabilir.
Seslerden kaçmak yerine ortamı düşük düzeyli, nötr arka plan sesleriyle zenginleştirmek, ani sesler yerine sabit bir akustik zemin oluşturmak ve bu durumun bir tercih değil nörofizyolojik bir tepki olduğunu yakın çevreyle paylaşmak yararlıdır. Tinnitus da eşlik ediyorsa tinnitus sayfasındaki öneriler de uygulanabilir.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). Azalmış Ses Toleransı (Hiperakuzi, Mizofoni, Fonofobi). İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/azalmis-ses-toleransi/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/azalmis-ses-toleransi/ · Son gözden geçirme: Ekim 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- Aazh, H., Landgrebe, M., Danesh, A. A., ve ark. (2019). Cognitive behavioral therapy for alleviating the distress caused by tinnitus, hyperacusis and misophonia: Current perspectives. Psychology Research and Behavior Management, 12, 991-1002.
- Erinç, M., & Derinsu, U. (2020). Turkish adaptation of Khalfa Hyperacusis Questionnaire. Medeniyet Medical Journal, 35(2), 142-150.
- Jastreboff, P. J., & Jastreboff, M. M. (2014). Treatments for decreased sound tolerance (hyperacusis and misophonia). Seminars in Hearing, 35(2), 105-120.
- Swedo, S. E., Baguley, D. M., Denys, D., ve ark. (2022). Consensus definition of misophonia: A Delphi study. Frontiers in Neuroscience, 16, 841816.
- Tyler, R. S., Pienkowski, M., Rojas Roncancio, E., ve ark. (2014). A review of hyperacusis and future directions: Part I. Definitions and manifestations. American Journal of Audiology, 23(4), 402-419.
Sıkça sorulan sorular
Sürekli kulak tıkacı kullanmalı mıyım?
Hayır. Gürültüsüz ortamlarda sürekli kulak tıkacı kullanmak beynin seslere karşı hassasiyetini zamanla artırarak durumu kötüleştirebilir. Kulak koruyucularını yalnızca konser, atölye gibi gerçekten yüksek sesli ortamlarda kullanmanız önerilir.
Mizofoni tamamen psikolojik bir durum mu?
Hayır. Mizofoni, beynin belirli seslere karşı duygusal ve otonomik tepki devrelerinin aşırı çalışmasıyla ilişkili nörofizyolojik bir durumdur. Kişinin ‘kendini tutamamasından’ kaynaklanmaz; ancak danışmanlık ve terapilerle tepkilerin şiddeti azaltılabilir.
Hiperakuzi tedavisi işe yarar mı?
Evet. Ses terapisi, kademeli duyarsızlaştırma ve danışmanlık temelli yaklaşımlarla birçok hastada seslere tahammül belirgin biçimde artar. Süreç sabır gerektirir, ancak çoğu kişi zamanla günlük seslerle daha rahat baş eder.
Kendi çıkardığım sesler neden beni rahatsız etmiyor?
Mizofonide beyin kişinin kendi çıkardığı sesleri ‘beklenen’ sesler olarak işler ve güçlü bir tepki üretmez. Rahatsızlık daha çok başkalarının çıkardığı, öngörülemeyen ve tekrarlayan seslere karşı gelişir; bu seçici tepki durumun tipik bir özelliğidir.
Çocuğum okuldaki seslerden çok etkileniyor, ne yapabilirim?
En doğru yaklaşım, önce bir odyoloğun güvenli bir değerlendirme yapması, ardından okulla iş birliği içinde akustik düzenlemeler ve kademeli bir plan oluşturulmasıdır. Çocuğu tümüyle sessizliğe yöneltmek yerine desteklenen, kademeli maruziyet önerilir.
Ses toleransını ve gürültü hassasiyetini değerlendirmek için kullanılabilecek ölçekler:
İşitmeAtölyesi