İşitmeAtölyesiBir bakışta
Seslerin işlenmesindeki değişimlerle duygusal tepkilerin birleştiği bir şemsiye kavram; işitme normal olabilir.
Hiperakuzi (genelde aşırı gürlük), mizofoni (belirli seslere öfke/tiksinti), fonofobi (sesten korku/kaçınma), gürültü hassasiyeti.
Acil değildir; ancak sosyal izolasyon ve kaygıya yol açtığında değerlendirme önerilir.
Multidisipliner rehabilitasyon: danışmanlık, ses zenginleştirme, kademeli duyarsızlaştırma, BDT.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Günlük sesler (bulaşık şıngırtısı, trafik, alkış) sizde rahatsızlık, ağrı ya da yoğun öfke/tiksinti yaratıyor ve bu durum sosyal yaşamınızı, uykunuzu veya ruh hâlinizi bozuyorsa bir odyoloğa başvurun. Değerlendirme, kulağı ek akustik travmadan koruyan güvenli protokollerle yapılmalıdır; yüksek şiddetli test uyaranlarından kaçınılmalıdır.
Tanım ve epidemiyoloji
Azalmış ses toleransı, seslerin işlenmesindeki değişimlerle duygusal tepkilerin birleştiği bir şemsiye kavramdır. Dört ana fenotip tanımlanır: hiperakuzi, mizofoni, fonofobi ve gürültü hassasiyeti.
Hiperakuzide seslerin genelinde aşırı gürlük/rahatsızlık algısı vardır. Mizofonide ise çiğneme, nefes alma gibi belirli seslere karşı yoğun öfke veya tiksinti tepkisi gelişir; sesin gürlüğü değil türü belirleyicidir. Fonofobi seslerden korkma/kaçınma; gürültü hassasiyeti ise karmaşık ortamlarda bunalma ve bilişsel yorgunluktur.
Bu tablolar çoğunlukla tinnitus ve işitme kaybıyla birlikte görülür; toplumda tam sıklığı tanımlara göre değişmekle birlikte azımsanmayacak orandadır (Tyler ve ark., 2014).
Belirti ve bulgular
Hiperakuzide sıradan sesler (bulaşık şıngırtısı, trafik, alkış) rahatsız edici, hatta bazen ağrılı algılanır. Tyler alt tiplerine göre gürlük, rahatsızlık, korku ve ağrı hiperakuzisi ayırt edilir; ağrı tipi tedaviye en dirençlisidir.
Mizofonide tetikleyici ses duyulduğunda saniyeler içinde çarpıntı, terleme, kas gerginliği ve yoğun öfke/tiksinti ortaya çıkar; kişi bu tepkinin abartılı olduğunun farkındadır (Swedo ve ark., 2022).
Fonofobide belirti, sesin kendisinden çok oluşma ihtimaline yönelik kaygıdır; bu da kaçınma ve sosyal izolasyona yol açarak tabloyu kronikleştirir.
Nedenler ve risk faktörleri
Hiperakuzinin temelinde çoğunlukla merkezi işitsel sistemde kazancın (gain) patolojik biçimde artması yatar; azalan işitsel girdiyi telafi etmeye çalışan sistem seslere aşırı duyarlı hâle gelir.
Mizofonide belirginlik ağı (salience network) ve limbik yapılar arasındaki bağlantı öne çıkar; ses, olağandışı derecede güçlü bir duygusal-otonomik tepki tetikler.
Hiperakuzi tinnitus, migren, travmatik beyin hasarı ve bazı psikiyatrik durumlarla istatistiksel olarak ilişkilidir; hastaların büyük bölümünde tinnitus da bulunur (Aazh ve ark., 2018).
Odyolojik ve klinik değerlendirme
Değerlendirmede temel ilke, hastayı ek akustik travmaya maruz bırakmadan güvenli protokollerle veri toplamaktır.
- Saf ses odyometrisi ve OAE: işitme durumunu ve koklear işlevi belirler (genellikle normaldir).
- Rahatsızlık veren ses düzeyi (LDL/ULL) ölçümü: dikkatli ve düşük düzeylerden başlanarak yapılmalı; yüksek şiddetlerden kaçınılmalıdır.
- Standart ölçekler: Khalfa Hiperakuzi Ölçeği ve mizofoni ölçeklerinin Türkçe geçerli formları klinik izlemde kullanılır (Erinç & Derinsu, 2020).
- Ayırıcı değerlendirme: SSKD gibi otofoni yapan üçüncü pencere tabloları gerektiğinde dışlanır.
Çocuklarda değerlendirme, akustik yorgunluğu önlemek için özel randevu düzeniyle planlanmalıdır.
| Özellik | Hiperakuzi | Mizofoni | Fonofobi |
|---|---|---|---|
| Belirleyici | Sesin gürlüğü/şiddeti | Sesin türü (tetikleyici) | Sesin oluşma ihtimali |
| Tepki | Rahatsızlık/ağrı | Öfke/tiksinti (otonomik) | Korku/kaçınma |
| Örnek uyaran | Trafik, alkış, tabak sesi | Çiğneme, nefes, tıkırtı | Beklenen ani sesler |
| Temel mekanizma | Merkezi kazanç artışı | Limbik/salience ağı | Anksiyete temelli |
| Yaklaşım | Ses terapisi, duyarsızlaştırma | Danışmanlık, BDT | BDT, kademeli maruziyet |
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
Yönetimin “altın standardı” multidisipliner rehabilitasyondur; tek bir ilaçtan çok, danışmanlık ve kademeli ses yaklaşımları öne çıkar.
Tinnitus retraining terapisi (TRT) ve ses zenginleştirme, işitsel kazancı kademeli olarak azaltarak seslere karşı duyarsızlaşmayı (desensitizasyon) hedefler. Bilişsel davranışçı terapi, mizofoni ve fonofobide maladaptif düşünce ve kaçınma davranışlarını azaltmada etkilidir (Jastreboff & Jastreboff, 2014).
Önemli bir uyarı: sürekli kulak tıkacı kullanmak (aşırı korunma) beynin duyarlılığını daha da artırarak kısır döngüyü besler. Kulak koruyucuları yalnızca gerçekten zararlı gürültü düzeylerinde kullanılmalıdır.
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
Azalmış ses toleransı dışarıdan görünmeyen ancak bireyi sosyal izolasyona ve zihinsel yorgunluğa sürükleyebilen bir durumdur. Sürekli tetikte olma hâli kaygı ve uyku sorunlarını artırabilir.
Seslerden kaçmak yerine düşük düzeyli, nötr arka plan sesleriyle ortamı zenginleştirmek; ani seslerden ziyade stabil bir akustik zemin oluşturmak; ve durumun “psikolojik bir tercih değil, nörofizyolojik bir tepki” olduğunu yakın çevreyle paylaşmak faydalıdır.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). Azalmış Ses Toleransı (Hiperakuzi, Mizofoni, Fonofobi). İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/azalmis-ses-toleransi/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/azalmis-ses-toleransi/ · Son gözden geçirme: Temmuz 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- Aazh, H., Landgrebe, M., Danesh, A. A., & Moore, B. C. J. (2018). Cognitive behavioral therapy for alleviating the distress caused by tinnitus, hyperacusis and misophonia. Journal of the American Academy of Audiology, 30(4), 249-265.
- Erinç, M., & Derinsu, U. (2020). Turkish adaptation of the Khalfa Hyperacusis Questionnaire. The Journal of International Advanced Otology, 16(1), 89-94.
- Jastreboff, P. J., & Jastreboff, M. M. (2014). Treatments for decreased sound tolerance (hyperacusis and misophonia). Seminars in Hearing, 35(2), 105-120.
- Swedo, S. E., Baguley, D. M., Denys, D., ve ark. (2022). Consensus definition of misophonia: A Delphi study. Frontiers in Neuroscience, 16, 841816.
- Tyler, R. S., Pienkowski, M., Rojas Roncancio, E., ve ark. (2014). A review of hyperacusis and future directions: Part I. American Journal of Audiology, 23(4), 402-419.
Sıkça sorulan sorular
Sürekli kulak tıkacı kullanmalı mıyım?
Hayır. Gürültüsüz ortamlarda sürekli kulak tıkacı kullanmak, beynin seslere olan duyarlılığını zamanla artırarak durumu kötüleştirebilir. Kulak koruyucularını yalnızca konser, atölye gibi gerçekten yüksek sesli ortamlarda kullanmanız önerilir.
Mizofoni tamamen psikolojik bir durum mu?
Hayır. Mizofoni, belirli seslere karşı beynin duygusal ve otonomik tepki devrelerinin aşırı çalışmasıyla ilişkili nörofizyolojik bir durumdur. Bu, kişinin ‘kendini tutamamasından’ kaynaklanmaz; ancak danışmanlık ve terapilerle tepkilerin şiddeti azaltılabilir.
Hiperakuzi tedavisi işe yarar mı?
Evet. Ses terapisi, kademeli duyarsızlaştırma ve danışmanlık temelli yaklaşımlarla birçok hastada seslere tahammül belirgin biçimde artar. Süreç sabır gerektirir, ancak çoğu kişi zamanla günlük seslerle daha rahat baş eder.
Kendi çıkardığım sesler neden beni rahatsız etmiyor?
Mizofonide beyin, kişinin kendi çıkardığı sesleri ‘beklenen’ olarak kodlar ve güçlü bir tepki üretmez. Rahatsızlık daha çok başkalarının çıkardığı, öngörülemeyen ve tekrarlayan seslere karşı gelişir; bu ‘seçici tepki’ durumun tipik bir özelliğidir.
Çocuğum okuldaki seslerden çok etkileniyor, ne yapabilirim?
Öncelikle bir odyolog tarafından güvenli bir değerlendirme yapılması, ardından okulla iş birliği içinde akustik düzenlemeler ve kademeli bir plan oluşturulması en doğru yaklaşımdır. Çocuğu tümüyle sessizliğe yönlendirmek yerine, desteklenmiş ve kademeli maruziyet önerilir.
Ses toleransını ve gürültü hassasiyetini değerlendirmek için kullanılabilecek ölçekler: