IFOS 2026'dan Notlar: Dünya KBB Kongresi'nde İşitme Bilimleri

Dünya Kulak Burun Boğaz Kongresi, 33 yıl aradan sonra yeniden İstanbul'daydı. Beş gün boyunca 52 salon aynı anda çalıştı, programda iki binin üzerinde oturum vardı ve resmî rakamlara göre 112 ülkeden yaklaşık 2.000 konuşmacı görev aldı.¹ Kongre sırasında bize aktarılan katılımcı sayısı 7.000'in üzerindeydi.

Bu ölçekte bir programı baştan sona izlemek mümkün değil. Aynı saatte elli ayrı salonda konuşmacı varken herkesin kongresi bir diğerinkinden farklı geçiyor. Aşağıdakiler, benim izlediğim oturumlardan ve işitme bilimleri tarafında öne çıkan başlıklardan notlar. Kapsayıcı bir özet olma iddiası taşımıyor.

Yine de en baştan söylenmesi gereken bir şey var: bu kongrede işitme yan başlık değildi. Programdaki oturumların üçte biri otoloji, vestibüler bilimler, koklear implant, odyoloji ve işitme cihazları başlıkları altındaydı; tek başına en büyük bölümdü. Bunun mekânsal karşılığı da vardı. Kongrenin 3.500 kişilik ana salonu Harbiye Oditoryumu, program boyunca "Otology 1" olarak tahsis edilmişti. Açılış töreni de aynı salonda yapıldı: kongre başkanı Prof. Dr. Özgür Yiğit ile TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un konuşmalarının yanı sıra semazen gösterisi ve bir konser vardı.

Elli iki salonun aynı anda çalışması, dinleyicinin de bölünmesi anlamına geliyordu. Kimi oturumlarda salon kapıya kadar doluyor, kimi oturumlar daha dar bir grupla ilerliyordu.

İç kulağa doğrudan müdahale artık bir program bölümü

Kongrenin bilimsel olarak en dikkat çeken hattı buydu. Yilai Shu, otozomal resesif işitme kaybında AAV-hOTOF ile gen tedavisini anlattı. Tobias Moser'in yürüttüğü panel optogenetik işitme restorasyonuna ayrıldı. Amerikan Otolarengoloji Akademisi'nin düzenlediği Advances in Inner Ear Therapeutics sempozyumunda Konstantina Stankovic, Michael Hoa, Wade Chien ve Alan Cheng iç kulak tedavilerinin güncel durumunu tartıştı. Mustafa Tekin'in genetik panelleri, tüy hücresi rejenerasyonu, kök hücre ve iç kulağa ilaç uygulaması oturumları bu hattı tamamladı.

Bu çalışmaların hiçbiri henüz rutin klinik pratiğe girmiş değil. Ancak birkaç yıl önce tek bir oturumla temsil edilen bir alanın bugün programda kendine ait bir bölüm açması, alanın nereye baktığını gösteriyor.

Yapay zekâ vaatten protokole geçiyor

Kongrenin resmî teması "Innovation, Artificial Intelligence, Global Diversity, and Education-Training" idi ve yapay zekâ başlığı yetmiş altı oturumda geçti. İşitme tarafında bu başlık artık genel bir gelecek anlatısı değil, somut bir protokol tartışması hâline gelmiş durumda.

En net örneklerinden biri Paola Incerti'nin NAL-NL3 sunumuydu. Yeni reçetelendirme/fitting formülü, geniş bir odyogram veri tabanı üzerinde küresel bir optimizasyon çalıştırıyor. Kazançlar değiştiriliyor, konuşma anlaşılırlığı değerlendiriliyor, gürlüğün (loudness) "normal" sınırının altında kalıp kalmadığı denetleniyor ve döngü yineleniyor. Ortaya çıkan geniş hedef kümesi son aşamada klinisyen uzman incelemesinden geçiyor.

Optimizasyon otomatik, onay değil. Yapay zekânın işitme cihazı reçetelendirmesine/fitting sürecine girişi, karar zincirinin sonundaki klinisyeni ortadan kaldırmıyor; ona daha iyi bir başlangıç noktası veriyor.

Starkey'in teknolojiden sorumlu yöneticisi ve Stanford Tıp Fakültesi'nde misafir öğretim üyesi olan Achin Bhowmik, işitme cihazlarını sensörler ve yapay zekâ ile çok işlevli sağlık cihazlarına dönüştürme çalışmalarını anlattı; cihazın içine gömülen sinir ağları ve bunların donanımda nasıl çalıştırıldığı sunumun ağırlık noktasıydı. İzlediğim bir başka oturumda gürültü azaltmada yapay zekâ temelli algoritmaların mevcut durumu anlatıldı. İşitme cihazları ve implantlar bu algoritmaları çoktan içermeye başlamış durumda; akıllı çip taşıyan yeni implant sistemleri ve EEG temelli kapalı döngü işitme cihazı çalışmaları bunun örnekleri. Buna karşılık işlem gücü ve 50-100 milisaniyelik sinyal gecikmesi hâlâ ciddi bir kısıt. Auracast, Hung Thai-Van'ın büyük veri dersi, robot destekli koklear implant elektrot yerleştirme ve otomatik konuşma-gürültü testleri de aynı eksende yer aldı.

İşitme kaybı artık kulakta bitmiyor

Nicholas Reed'in sunumu, kongrede beni en çok düşündüren bölümlerden biriydi. Lancet Komisyonu'nun değiştirilebilir demans risk faktörleri tablosunda işitme kaybı yüzde sekizlik payla listenin başında duruyor; eğitim düzeyinin, sigaranın, depresyonun ve sosyal izolasyonun önünde.²

Bu tablo kongredeki birçok oturumun ortak zeminiydi. Isabelle Mosnier yaşlı erişkinlerde koklear implant ile kognitif sağlık ilişkisini anlattı. Hearing Care and Healthy Aging yuvarlak masası ve Stefan Launer'ın ECHHO programı sunumu aynı soruyu farklı yönlerden ele aldı. Bir başka oturumsa daha temel bir soru sordu: yaşlı hastaların işitme bakımına yönlendirilmesinin önündeki engeller neler? Tartışma yalnızca "işitme kaybı bilişi etkiliyor mu" düzeyinde değil, "etkiliyorsa yönlendirme sistemini nasıl kuracağız" düzeyinde ilerliyordu.

Odyogramın yakalayamadığı sonuçlar meselesine ben de implant kullanıcılarının uzun dönemdeki yaşantısını konu alan bir panelde değindim. Konuşmam, koklear implantasyondan sonra müziğe ne olduğu üzerineydi. Kısaca şunu anlatmaya çalıştım: implant kullanıcıları müziği, konuşmayı anlamadan sonraki en önemli ses olarak tanımlıyor, ancak rutin takip bataryamızda ne bir müzik algısı testi ne de müziğe özgü bir hasta bildirimli sonuç ölçütü (anket/ölçek) var.

Bu boşluğa kendi çalışmalarımızda üç ayrı yerden baktık. Erişkin implant kullanıcılarında müzik algısıyla müzikle ilişkili yaşam kalitesini birlikte ölçtük;³ ardından algılanan ses kalitesinin müzik algısı, müzikle kurulan bağ ve yaşam kalitesiyle ilişkisini inceledik.⁴ Çocuklarda ise soruyu bir basamak geriye taşıyıp müziksel ve sözel uyaranlar için işitsel duyusal bellek ile kısa süreli belleği karşılaştırdık.⁵ Ölçülen ses kalitesiyle kişinin bildirdiği müzik yaşantısı birbirini yordamıyordu; ikisi ayrı sonuçlar gibi davranıyordu.

Erişim sorunu masadaydı

Dünya Sağlık Örgütü'nün Make Listening Safe girişimi kongrede iki ayrı oturumla yer aldı, ayrıca KBB hekimlerinin WHO ICOPE programındaki rolü tartışıldı.⁶ De Wet Swanepoel, işitme cihazı hizmetinin klinik dışına taşınması üzerine bir konuşma yaptı.

Bu başlığın en somut kısmı bölgesel programlardı. Balkanlar ve Orta Asya ülkelerinde koklear implant programlarının kuruluşu, Arnavutluk'taki implant programının ilk sonuçları ve insani yardım kapsamında implantasyon ayrı ayrı sunuldu. Doğu Java'dan gelen bir sunum, yenidoğan işitme taramasının birinci basamak sağlık hizmetlerine nasıl entegre edildiğini anlattı.

Fuar katında konuşulanlar, salonlarda konuşulanlara benzerdi

Fuar alanı, kongrenin kendi başına bir programı gibiydi. Koklear implant ve işitme cihazı üreticilerinin tamamı oradaydı: Cochlear, MED-EL, Sonova, Demant ve Starkey'in yanı sıra Interacoustics, Path Medical ve Neurosoft gibi ölçüm sistemleri üreticileri. Cerrahi tarafta Medtronic, Karl Storz, Olympus ve Zeiss stantları kongre merkezinin girişinden itibaren görünüyordu.

Fuar katının ilgi çekici yanı, salonlardaki tartışmayla örtüşmesiydi. Kongre merkezinin girişini karşılayan Cochlear afişinde tanıtılan yeni implant sistemi, birkaç saat sonra bir dersin slaytlarında yapay zekâ algoritmaları için tasarlanmış akıllı çip örneği olarak karşıma çıktı.

Fuar katının bir de bilimsel programda yazmayan işlevi vardı. Kahve kuyruklarının kalabalığı bazı salonlarınkiyle yarışıyordu; sırada beklerken kimin nereye geçtiği, hangi bölümde ne olduğu, kimin hangi projeye başladığı konuşuluyordu. Farklı kıtalardan gelip yıllardır birbirini yalnızca yazışmadan tanıyan insanların "sen bu muydun" diye bakıştığı, sonra araya sığdırmaya çalıştıkları beş yıllık muhabbetin bir kahve molasına sığmadığı yerdi burası.

Objektif ölçüm: eski soru, yeni araçlar

Kongrenin ilk gününde Andy Beynon'un da konuşmacı olduğu, kortikal işitsel uyarılmış potansiyeller ve farklı işitme cihazlarıyla nöral plastisite üzerine bir yuvarlak masa vardı. İlerleyen günlerde aynı salonda, cihazlı kortikal yanıt ölçümü için geliştirilen uyaranlar, transtimpanik eABR ile implant adaylığı değerlendirmesi ve elektriksel uyarılmış geç yanıtların implant programlamasında kullanımı ayrı oturumlarda sunuldu.

Kendi katkım da bu başlıktaydı. Marmara Üniversitesi ve MindAffect iş birliğiyle yürüttüğümüz çalışmada, hızlı kortikal işitsel uyarılmış potansiyel (rapid CAEP) yönteminin çocuklardaki ilk uygulamasını sundum.⁷ Yirmi altı çocukta, çocuk sessiz bir video izlerken alınan 12 dakikalık EEG kayıtlarından tahmin edilen eşikler saf ses odyometrisiyle ρ = 0,66 düzeyinde ilişkiliydi. Ortalama mutlak fark 11,6 dB'de kaldı ve aynı gün yinelenen kayıtlarda kortikal yanıtın dalga formu r = 0,94 ile neredeyse birebir tekrarlandı. Eşiklerin tekrarlanabilirliği orta düzeydeydi ve 2 kHz, optimizasyon gerektiren nokta olarak öne çıktı.

Bu bildiri, Bilimsel Komite'nin gönderilen serbest bildiriler arasından seçtiği "Notable Abstract" kategorisine alındı. Seçilen çalışmalar, kendi alanlarının ana salonlarında ayrı oturumlarda sunuldu ve sunum sonrasında kongre başkanlığı imzalı birer sertifika takdim edildi. Sunumun ardından gelen sorular yöntemin klinikte nerede işe yarayacağı üzerineydi: test edilemeyen çocuklar ve sedasyona uygun olmayan olgular en çok sorulan başlıklardı, işitme cihazı fitting sürecinde kullanılıp kullanılamayacağı da gündeme geldi.

Sırada Hong Kong var

IFOS Genel Kurulu'nda 2030 Dünya Kongresi'nin ev sahibi Hong Kong olarak belirlendi. Yokohama, Barselona, Londra ve Kopenhag'ın da aday olduğu bir seçimin ardından kongre, dört yıl sonra yeniden Asya'ya dönüyor.

Kongreden kareler

Beş günden geriye kalan birkaç kare. Büyütmek için fotoğrafa dokunun.

Yazar

Alperen Akbulut

Odyolog · Odyoloji PhD(c) · İşitme Atölyesi Kurucusu

İstanbul Üniversitesi Odyoloji lisans eğitiminin ardından Marmara Üniversitesi Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları programında yüksek lisansını tamamladı; doktora çalışmalarını aynı programda sürdürüyor. 2019–2021 yılları arasında Advanced Bionics’te klinik uzmanı olarak çalıştı; 2021’den bu yana Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Sağlık Bilimleri Fakültesi Odyoloji Bölümü’nde öğretim görevlisidir. Araştırmalarında koklear implant kullanıcılarında müzik algısı, müzikle ilişkili yaşam kalitesi ve müzik–bellek ilişkisine odaklanıyor; çalışmaları Ear and Hearing ve European Archives of Oto-Rhino-Laryngology gibi dergilerde yayımlandı. Odyolojiyi kanıta dayalı ve erişilebilir bir dille aktarmayı amaçlayan İşitme Atölyesi’nin kurucusudur.