Patulöz Östaki Tüpü

Tanım ve epidemiyoloji

Östaki tüpü normalde kapalıdır; yutkunma ve esneme sırasında kısa süre açılarak orta kulak basıncını dengeler. Patulöz Östaki tüpünde (PET) boru dinlenme sırasında da açık kalır ya da gereğinden kolay açılır. Uluslararası uzlaşı belgesi Östaki tüpü disfonksiyonunu boru açılmasının yetersiz olduğu dilatasyon bozukluğu ve borunun aşırı açık kaldığı patulöz tip olarak ayırır (Schilder ve ark., 2015). Bu nedenle PET, daha sık görülen obstrüktif Östaki tüpü disfonksiyonunun karşıt ucunda yer alır; iki durumun yakınmaları kısmen benzer olsa da tedavileri farklıdır.

Genel toplumda sıklığının %0,3-6,6 arasında olduğu tahmin edilmektedir (Koltsidopoulos ve Skoulakis, 2020). Japon Otoloji Derneği (JOS) ölçütleriyle kesin tanı konan 56 hastalık bir seride yaş 12-88 arasında (ortalama 49,3) değişmiş, hastaların %62,5’i kadın olmuş ve 22 hastada tutulum bilateral bulunmuştur (Kawamura ve ark., 2019).

Belirti ve bulgular

Temel yakınma otofonidir: kişi kendi sesini, nefes alıp verişini ve bazen çiğneme seslerini kulağının içinde yankılanır ve yüksek duyar. Kulakta dolgunluk ve tıkanıklık hissi sıktır; çınlama ve hafif işitme azlığı da bildirilebilir (Koltsidopoulos ve Skoulakis, 2020). JOS ölçütleriyle kesin tanı konan 78 kulakta kendi sesini yüksek duyma %93,6, kulak dolgunluğu %87,2, solunum otofonisi %78,2 oranında görülmüş, üç yakınma kulakların %67,9’unda birlikte bulunmuştur (Kawamura ve ark., 2019).

Yakınmaların vücut konumuyla değişmesi en ayırt edici özelliktir. Aynı seride kulakların %91’inde yakınmalar oturur konumdan uzanmaya geçince ya da başı öne eğince düzelmiştir (Kawamura ve ark., 2019). Egzersiz ve terleme yakınmaları artırabilir; uzanınca damar dolgunluğu artıp boru çevresindeki dokular şiştiği için boru kapanır (Chung ve Naples, 2024). Kişiler kulağı tıkayan hissi gidermek için sık sık burnunu çekmeye, başını eğmeye ya da konuşurken sesini kısmaya başlayabilir. Muayenede zar çoğunlukla normal görünür; aynı taraf burun deliğinden derin ve hızlı soluk alıp verirken zarın içe ve dışa hareket ettiği izlenir (Ward ve ark., 2023).

Nedenler ve risk faktörleri

Borunun açık kalmasında boru çevresindeki doku hacminin azalması ve borunun kapanmasını sağlayan yapıların zayıflaması rol oynar. Bildirilen risk etkenleri hızlı ve belirgin kilo kaybı, gebelik, yüksek dozlu oral kontraseptif ya da östrojen kullanımı, adenoidektomi ve radyoterapi gibi nazofarenkste atrofi ya da skar bırakan durumlar ve bazı nöromüsküler hastalıklardır (Koltsidopoulos ve Skoulakis, 2020). Kilo kaybında boru çevresindeki yağ dokusunun (Ostmann yağ yastıkçığı) küçülmesi ve sıvı kaybının etkili olduğu düşünülmektedir (Chung ve Naples, 2024).

Gebelikte yakınmalar çoğunlukla geçicidir. Hastaların bir bölümünde belirgin bir neden bulunamaz. Kişinin kullandığı burun spreyleri ve diğer ilaçlar da sorgulanmalıdır. Obstrüktif Östaki tüpü disfonksiyonu için yapılan balon dilatasyonu gibi girişimlerden sonra da patulöz yakınmalar ortaya çıkabilir; bu nedenle öyküde kulak ve burun-yutak işlemleri sorulur.

Odyolojik ve klinik değerlendirme

Tanı öncelikle öykü ve muayeneye dayanır. Ward ve ark. (2019) cerrahi uygulanan serilerinde tanıyı otofoniyle birlikte solunumla eş zamanlı zar hareketinin gözlenmesine dayandırmıştır; derlemeler de tipik yakınmaların solunum ya da burun çekme sırasında görülen zar hareketiyle doğrulanmasını önerir (Koltsidopoulos ve Skoulakis, 2020). JOS tanı ölçütleri öznel yakınmaları, postür değişikliğiyle ya da borunun farenks ağzının geçici olarak tıkanmasıyla düzelmeyi ve nesnel bulguları birlikte değerlendirir; tanı ‘kesin’ ve ‘olası’ PET olarak iki düzeyde konur (Kobayashi ve ark., 2018).

• Oturur konumda otoskopi: hasta diğer burun deliğini kapatıp aynı taraftan derin soluk alıp verirken zar izlenir. Kesin tanılı kulaklarda zar hareketi %69,1 oranında saptanmıştır (Kawamura ve ark., 2019). Hasta yatırılırsa ya da muayene egzersizden uzun süre sonra yapılırsa bulgu kaybolabilir.
• Timpanometri ve admitans kaydı: statik timpanogram genellikle normaldir (A tipi). Prob sabit basınçta tutularak yapılan uzun süreli admitans kaydında (ör. refleks kayıt modunda) burun solunumuyla eş zamanlı dalgalanmalar görülür; soluk tutulduğunda dalgalanma durur. Ölçüm oturur konumda yapılmalıdır.
• Tubo-timpano-aerodinamografi (TTAG) ve sonotubometri: JOS ölçütlerinin nesnel testleridir. Seride TTAG kulakların %76,9’unda, sonotubometri %55,1’inde pozitif bulunmuş; zar hareketi ile TTAG birlikte kullanıldığında tanı kulakların %98,5’inde doğrulanmıştır (Kawamura ve ark., 2019).
• Saf ses ve konuşma odyometrisi: işitme çoğunlukla normaldir; ölçüm, iletim tipi kaybı ya da kemik yolu eşiklerinin normalin altında olduğu bir patern gibi başka tanıları düşündüren bulguların dışlanması için yapılır.
• Nazofarenks endoskopisi ve görüntüleme: borunun faringeal ağzı değerlendirilir. Oturur konumda çekilen BT’de borunun tamamen açık olduğu kulak oranı %68,6 bulunmuş, ancak yöntem henüz tanı ölçütlerine alınmamıştır (Kawamura ve ark., 2019). Yarı dairesel kanal dehisansından kuşkulanılıyorsa temporal kemik BT’si istenir.

Otofoni yalnız PET’e özgü değildir; orta kulak efüzyonu ve üçüncü pencere sendromları da benzer yakınmalara yol açar (Ward ve ark., 2023). En önemli ayırıcı tanı superior semisirküler kanal dehisansıdır (SSCD). SSCD’de kişi kendi sesini, göz hareketlerini ve ayak seslerini duyar, ancak solunum otofonisi ve postürle düzelme beklenmez; odyogramda kemik yolu eşikleri normalin altına inebilir ve alçak frekanslarda hava-kemik aralığı görülürken akustik refleksler korunur. Obstrüktif Östaki tüpü disfonksiyonunda ise yakınma uzanınca düzelmez, timpanogram çoğu zaman negatif basınçlıdır.

Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon

Tedavi kararı yakınmanın şiddetine ve süresine göre hekim tarafından verilir. Altta yatan neden varsa düzeltilmesi (ör. hızlı kilo kaybının durması, gebeliğin bitmesi) ilk adımdır; birçok hastada yakınmalar kendiliğinden azalır. Hastaya durumun zararsız olduğunun anlatılması, yakınmalar başlayınca uzanma ya da başı öne eğme gibi pratik önlemler ve yeterli sıvı alımı önerilir. Konservatif yöntemler arasında serum fizyolojikle burun damlası, kulak zarına kâğıt yama uygulanması ve boru ağzını geçici olarak daraltan uygulamalar vardır. Serum fizyolojik damlasıyla 52 hastada %63,5 düzelme bildirilmiş; kâğıt yamada kısa dönem başarı %76,2 iken uzun dönemde %38,1’e inmiştir (Koltsidopoulos ve Skoulakis, 2020).

Konservatif yöntemlere yanıt vermeyen olgularda boruyu daraltan ya da kapatan işlemler uygulanır: kulak zarından boruya yerleştirilen silikon tıkaç, boru ağzına dolgu maddesi enjeksiyonu, borunun duvarının yeniden şekillendirilmesi (PETR) ve borunun tamamen kapatılması bunlar arasındadır. 28 çalışmayı inceleyen derlemede düzelme oranları %50-100 arasında değişmiş, silikon tıkaç serilerinde başarı çoğunlukla %71-83 olmuştur; ancak çalışmaların hiçbiri düşük kanıt düzeyinin üzerinde değildir ve en sık komplikasyon genellikle %20’nin altında görülen efüzyonlu otitis mediadır (Koltsidopoulos ve Skoulakis, 2020). Tıbbi tedaviye dirençli 80 hastada uygulanan 241 işlemde medyan rahatlama süresi 5,0 ay bulunmuş; bu süre dolgu enjeksiyonunda 3,0 aya düşerken boru lümeninin kapatılmasında 20,6 aya çıkmıştır. Daha kalıcı rahatlama sağlayan işlemlerden sonra ventilasyon tüpü gereksinimi ya da efüzyon daha sık gelişmiştir (Ward ve ark., 2019).

Odyolog, yakınmanın PET’e mi yoksa başka bir nedene mi bağlı olduğunu ayırt eden odyolojik bulguları belgeler ve hekime iletir. İşlem sonrası izlemde timpanometri, boru kapatıldıktan sonra gelişebilecek negatif basınç ve efüzyonu erken yakalamak için yararlıdır. Kişinin işitme cihazı kullanması gerekiyorsa kanalı kapatan kalıp oklüzyon etkisiyle otofoniyi artırabileceğinden açık uygulama tercih edilir.

Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler

PET işitmeyi çoğu zaman bozmaz, ancak kişinin kendi sesini sürekli yankılanır biçimde duyması konuşmayı, şarkı söylemeyi ve telefonla görüşmeyi zorlaştırır; öğretmenler, sunum yapanlar ve müzisyenler gibi sesini yoğun kullananlar özellikle etkilenir. Kesin tanılı hastalarda yapılan ölçümde değerlendirilenlerin %58,1’inde yakınmaların ağır düzeyde engellilik yarattığı saptanmıştır (Kawamura ve ark., 2019). Yakınmaların uzun süre açıklanamaması kaygıya ve gereksiz tetkiklere yol açabilir; tanının konması ve durumun zararsız olduğunun anlatılması çoğu hastada rahatlama sağlar.

Pratik öneriler: yakınmalar başladığında kısa süre uzanmak ya da başınızı öne eğmek rahatlatabilir. Yeterli sıvı alın ve kilo veriyorsanız bunu hekiminizin önerdiği hızda yapın. Burun açıcı sprey ya da yeni bir ilaç kullanmaya başladıysanız hekiminize bildirin. Kulağı rahatlatmak için sık sık burun çekmekten kaçının; bu alışkanlık orta kulakta negatif basınca yol açabilir. Gebelikte başlayan yakınmalar çoğunlukla doğumdan sonra azalır. Kendi göz hareketlerinizi ya da ayak seslerinizi duyuyorsanız veya baş dönmesi yaşıyorsanız bunu mutlaka hekiminizle paylaşın.