Bir bakışta
Periferik işitme normalken merkezi işitsel sistemin sesi işleme becerilerinde (ayırt etme, gürültüde algılama, zamansal işleme) bozulma vardır.
Gürültüde anlama güçlüğü, sık sık ‘ne?’ diye sorma, yönergeleri izlemekte zorlanma ve benzer sesli sözcükleri karıştırma tipiktir.
Acil değildir; erken destek akademik ve sosyal gelişimi korur.
Yönetim çok disiplinlidir: ortam düzenlemeleri (uzaktan mikrofon sistemi), işitsel eğitim ve telafi edici stratejiler birlikte uygulanır.
Tıbbi bilgilendirme. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir hekimin muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz; tıbbi tavsiye olarak kullanılmamalıdır. Şikâyetleriniz veya kişisel durumunuz için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz hekimine ve odyoloğa başvurunuz.
Çocuğunuzun işitme testi normal çıktığı hâlde gürültüde anlama, sözlü yönergeleri izleme ya da okuma-yazmada belirgin güçlük yaşıyorsa bir odyoloğa başvurun. Belirtiler dikkat eksikliği ve dil bozukluklarıyla örtüşebildiğinden doğru tanı için çok disiplinli bir değerlendirme önemlidir.
Tanım ve epidemiyoloji
Santral işitsel işlemleme bozukluğu (SİİB), periferik işitme normal olduğu hâlde merkezi işitsel sistemin sesi işleme becerilerindeki bozulmadır. Bu beceriler ses lokalizasyonu ve lateralizasyonu, işitsel ayırt etme, işitsel patern tanıma, zamansal işleme ve yarışan ya da bozulmuş konuşmayı algılamadır (ASHA, 2005).
Genellikle okul çağındaki çocuklarda fark edilir; erişkinlerde de yaşlanmayla ya da nörolojik hastalıklardan sonra görülebilir. İngiliz Odyoloji Derneği gelişimsel, edinsel ve periferik işitme kaybına ikincil olmak üzere üç tip tanımlar (BSA, 2011). Görülme sıklığına ilişkin tahminler tanı ölçütlerine göre geniş bir aralıkta değişir.
Kavramın sınırları ve tanı ölçütleri, özellikle dil ve dikkat bozukluklarından ayrımı konusunda hâlâ tartışmalıdır (Wilson, 2018).
Belirti ve bulgular
En tipik yakınma gürültülü ortamda (sınıf, kalabalık) konuşmayı anlamada güçlüktür. Çocuk sık sık ‘ne?’ diye sorar, sözlü yönergeleri izlemekte zorlanır ve dikkati kolayca dağılır.
Benzer sesli sözcükleri karıştırma, okuma-yazma ve dil güçlükleri, çok basamaklı yönergeleri akılda tutmada zorluk sık görülür. Bu belirtiler dikkat eksikliği ve dil bozukluklarıyla örtüşebilir.
Belirtiler süreklidir ve çoğu zaman akademik başarının düşmesi ya da sosyal iletişimde zorlanma ile fark edilir.
Nedenler ve risk faktörleri
Nedenler tam olarak aydınlatılamamıştır; işitsel yolların olgunlaşmasındaki gecikme ya da farklılıklar rol oynayabilir. Çocuklukta tekrarlayan efüzyonlu otitis media öyküsü olası bir risk etkeni olarak öne sürülmüştür.
Erişkinlerde yaşa bağlı değişimler, kafa travması ya da nörolojik hastalıklardan sonra ortaya çıkabilir. Prematürite ve gelişimsel farklılıklarla da ilişkilendirilmiştir.
SİİB dikkat eksikliği, dil bozukluğu ve öğrenme güçlükleriyle birlikte bulunabildiği için odyolog, dil ve konuşma terapisti (DKT), psikolog ve eğitimcinin katıldığı çok disiplinli bir değerlendirme gerekir (AAA, 2010).
Odyolojik ve klinik değerlendirme
Tanı, önce periferik işitmenin normal olduğunun gösterilmesiyle başlar; ardından özel işitsel işlemleme testleri uygulanır. Olgunlaşmaya bağlı değişkenlik nedeniyle davranışsal testlerin çoğu en az 7-8 yaş düzeyinde bir gelişim gerektirir; daha küçük çocuklarda sonuçlar çok dikkatli yorumlanmalıdır (AAA, 2010).
- Saf ses odyometrisi, timpanometri, akustik refleks, OAE: periferik işitmenin normal olduğunu doğrular; normal OAE ve alınamayan ABR İNSB’yi düşündürür.
- Dikotik dinleme testleri: iki kulağa aynı anda verilen farklı uyaranların işlenmesini değerlendirir.
- Zamansal işleme testleri (boşluk saptama, patern testleri): işitsel zamanlamayı ölçer.
- Gürültüde konuşma ve monaural akustik bilgisi azaltılmış konuşma (monaural low-redundancy speech) testleri: gerçek yaşamdaki güçlüğü yansıtır.
- Elektrofizyolojik testler: gerektiğinde ABR, orta ve geç latanslı yanıtlarla merkezi işitsel yollar değerlendirilir.
AAA kılavuzu tanı için en az iki farklı davranışsal testte, en az bir kulakta yaş normunun 2 standart sapma (SS) altında performans aranmasını önerir (AAA, 2010).
| Özellik | SİİB (CAPD) | Periferik işitme kaybı | Dikkat eksikliği (DEHB) |
|---|---|---|---|
| Odyogram | Normal | Eşikler yüksek | Normal |
| Temel güçlük | Sesi işleme, gürültüde anlama | Sesi duyma | Dikkati sürdürme (genel) |
| Gürültüde anlama | Belirgin bozuk | Bozuk | Değişken |
| Tanı yöntemi | Özel işitsel işlemleme testleri | Odyometri | Psikolojik ve klinik değerlendirme |
| Örtüşme | DEHB ve dil bozukluğuyla olabilir | - | SİİB ile olabilir |
Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon
Yönetim üç ana başlıkta ele alınır: ortam düzenlemeleri, doğrudan işitsel eğitim ve telafi edici stratejiler (ASHA, 2005).
Sınıfta kullanılan uzaktan mikrofon (FM) sistemleri sinyal-gürültü oranını artırarak öğretmenin sesinin net duyulmasını sağlar ve en etkili desteklerdendir. Ön sıralarda oturma ve ortam gürültüsünün azaltılması gibi akustik düzenlemeler de katkı sağlar (AAA, 2010).
İşitsel eğitim programları (dikotik eğitim, zamansal işleme egzersizleri) ve dil ve konuşma terapisi becerileri geliştirir. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) aracılığıyla okulla iş birliği yapılması önemlidir.
Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler
Doğru tanınmadığında SİİB, çocuğun ‘dikkatsiz’ ya da ‘isteksiz’ diye yanlış değerlendirilmesine ve öz güven kaybına yol açabilir. Doğru tanı bu yanlış anlamayı ortadan kaldırır.
Ailelere ve öğretmenlere net ve kısa yönergeler vermeleri, göz teması kurmaları, gürültüyü azaltmaları ve görsel destek kullanmaları önerilir. Erken destek akademik ve sosyal gelişimi korur.
Bu derlemeden yararlandıysanız aşağıdaki biçimde kaynak gösterebilirsiniz (APA 7):
İşitme Atölyesi. (2026). Santral İşitsel İşlemleme Bozuklukları (SİİB / CAPD). İşitme ve Denge Sağlığı Rehberi. https://www.isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/santral-isitsel-islemleme-bozuklugu/Kalıcı bağlantı: isitmeatolyesi.com/guncel-haberler/categories/isitme-sagligi-rehberi/santral-isitsel-islemleme-bozuklugu/ · Son gözden geçirme: Ekim 2026 · Lisans: CC BY-NC-ND 4.0
Kaynakça
- American Academy of Audiology. (2010). Clinical practice guidelines: Diagnosis, treatment and management of children and adults with central auditory processing disorder. AAA.
- American Speech-Language-Hearing Association. (2005). (Central) auditory processing disorders [Technical report]. ASHA.
- British Society of Audiology. (2011). Position statement: Auditory processing disorder (APD). BSA.
- Wilson, W. J. (2018). Evolving the concept of APD. International Journal of Audiology, 57(4), 240-248.
Sıkça sorulan sorular
Çocuğumun işitmesi normal çıktı ama yine de duymuyor gibi; bu nasıl olur?
Santral işitsel işlemleme bozukluğunda kulaklar sesi normal olarak alır, ancak beyin sesi işlemekte, özellikle gürültüde anlamlandırmakta zorlanır. Bu yüzden standart işitme testi normal çıkabilir; tanı için özel işitsel işlemleme testleri gerekir.
Bu durum dikkat eksikliği (DEHB) ile aynı şey mi?
Hayır, ancak belirtileri örtüşebilir. İkisinde de dikkat ve yönergeleri izlemede güçlük görülebilir. Bu nedenle doğru tanı için odyolog, psikolog ve dil ve konuşma terapistinin birlikte değerlendirmesi önemlidir; iki durum bazen bir arada da bulunur.
Uzaktan mikrofon (FM) sistemi nedir ve gerçekten yardımcı olur mu?
Uzaktan mikrofon (FM) sistemi öğretmenin sesini doğrudan çocuğun kulağına ileterek arka plan gürültüsünün etkisini azaltır. Gürültüde anlama güçlüğü olan çocuklarda en etkili desteklerden biridir ve sınıftaki başarıyı belirgin biçimde artırabilir.
Bu bozukluk zamanla geçer mi?
İşitsel eğitim, ortam düzenlemeleri ve telafi edici stratejilerle çocukların işitsel becerileri belirgin biçimde gelişebilir. Beyin özellikle çocuklukta değişime açıktır; bu nedenle erken ve düzenli destek çok değerlidir.
Ne zaman değerlendirme yaptırmalıyım?
Çocuğunuz gürültüde anlama, yönergeleri izleme ya da okuma-yazmada belirgin güçlük yaşıyorsa değerlendirme yararlı olur. Testlerin güvenilir olması için genellikle 7-8 yaş beklenir; ancak bu yaştan önce de destekleyici düzenlemeler yapılabilir.
Çocuklarda günlük dinleme becerilerini ve dil gelişimini izlemek için kullanılabilecek ölçekler:
İşitmeAtölyesi