Pendred Sendromu

Tanım ve epidemiyoloji

Pendred sendromu sensörinöral işitme kaybı, iç kulak malformasyonu ve tiroidde iyot organifikasyon bozukluğunun birlikte görüldüğü otozomal resesif bir hastalıktır; tiroid tutulumu guatrla ya da guatr ve hipotiroidiyle kendini gösterir (Wémeau ve Kopp, 2017). Hastalıktan sorumlu gen 1997’de tanımlanmış ve kodladığı protein pendrin olarak adlandırılmıştır (Everett ve ark., 1997). Aynı gendeki varyantlar tiroid bulgusu olmadan da işitme kaybına yol açabilir; bu tablo DFNB4 ya da non-sendromik geniş vestibüler akuadukt olarak adlandırılır ve iki durum birlikte SLC26A4 ilişkili sensörinöral işitme kaybı başlığında ele alınır (Smith ve ark., 2025).

Kapsamlı genetik test yapılan 2.434 kişilik bir seride Pendred sendromu ya da non-sendromik GVA, 79 farklı genetik tanı içinde yaklaşık %6 ile üçüncü sıradadır. GVA saptanan hastalarda iki varyant bulunma oranı kökene göre değişir: Çin, Kore ve Japonya kökenli hastalarda %67-90 iken Kuzey Avrupalı hastalarda yaklaşık %25’tir (Smith ve ark., 2025). Türkiye’den 14 ailede yapılan bir çalışmada SLC26A4 varyantlarının GVA ya da inkomplet partisyon tip II ile uyumlu, belirli bir iç kulak görünümüyle ilişkili olduğu gösterilmiş; çalışmaya ayrıca alınan Pendred sendromlu dört hastanın tümünde homozigot varyant saptanmıştır (Fitoz ve ark., 2007).

Belirti ve bulgular

İşitme kaybının başlangıç yaşı değişkendir: doğuştan, konuşma gelişmeden önce ya da sonra başlayabilir ve birçok çocuk yenidoğan işitme taramasını geçer. Kayıp hemen tüm hastalarda bilateraldir, çoğunlukla ileri ya da çok ileri derecededir ve üç yaşında ortalama 80 dB civarındadır. Eşikler dalgalanabilir ya da kimi zaman hızla ilerleyebilir; başa alınan darbe, enfeksiyon ve denge bozukluğu ilerlemeyle ilişkilendirilmiş, ancak kafa travması genel ilerlemenin ana nedeni olarak kabul edilmemektedir (Smith ve ark., 2025).

Vestibüler belirtiler hastaların %4-47’sinde bildirilir. Küçük çocukta baş eğikliği, kusma ya da iyi yürüyen bir çocuğun sakarlaşması dikkat çekebilir; kalorik test yaklaşık %30, rotasyon testi yaklaşık %25, servikal VEMP yaklaşık %20 oranında anormal bulunur ve vestibüler bulguların şiddeti işitme kaybıyla paralellik göstermez (Smith ve ark., 2025).

Guatr yavaş gelişir ve tipik olarak yaşamın ikinci on yılında belirginleşir. Pendred sendromlu bir seride hastaların %83’ünde, çoğunlukla 10 yaşından sonra guatr gelişmiş; %56’sı ötiroid kalmış, hipotiroidi gelişen 19 hastanın tümünde guatr bulunmuştur (Reardon ve ark., 1999). Diyetle alınan iyot miktarı tiroid bulgularını belirgin biçimde etkiler; tuzun yaygın olarak iyotlandığı bölgelerde guatr seyrek görülür (Smith ve ark., 2025; Wémeau ve Kopp, 2017).

Nedenler ve risk faktörleri

SLC26A4 geni, klorür, bikarbonat ve iyodür gibi anyonları değiş tokuş eden pendrin proteinini kodlar. Pendrin iç kulakta endolenfin bileşimini ve endokoklear potansiyeli korumaya yardım eder; tiroidde folikül hücrelerinin tepe zarında iyodürün folikül boşluğuna geçişine katkıda bulunur, böbrekte ise bikarbonat salgısında görev alır (Wémeau ve Kopp, 2017). Pendrinin işlev kaybı iç kulakta endolenfatik kesenin ve kanalın genişlemesine, kokleada yapısal anomaliye ve işitme kaybına; tiroidde iyodürün tiroglobuline bağlanamamasına (organifikasyon bozukluğu) yol açar. Hastaların böbrek işlevleri normaldir; ancak yoğun alkali yükü altında ağır metabolik alkaloz gelişebilir (Wémeau ve Kopp, 2017).

Kalıtım otozomal resesiftir: hasta çocuğun anne ve babası genellikle birer varyant taşır ve her gebelikte etkilenmiş çocuk olasılığı %25’tir. SLC26A4’te 600’den fazla patojenik varyant bildirilmiştir; dizi analizi varyantların %99’dan fazlasını saptar. FOXI1, KCNJ10 ya da EPHA2 ile digenik kalıtım öne sürülmüş, ancak yeni çalışmalar bu modeli desteklememektedir (Smith ve ark., 2025).

Odyolojik ve klinik değerlendirme

Bu hastalarda odyolojik değerlendirme hem tanıya hem izleme yöneliktir. İşitme kaybı genellikle ilk bulgu olduğu için temporal kemik görüntülemesinde geniş vestibüler akuadukt (GVA) saptanan her çocukta Pendred sendromu akla gelmeli, SLC26A4 analizi ve tiroid değerlendirmesi planlanmalıdır.

• Saf ses odyometrisi: çoğunlukla bilateral, ileri ya da çok ileri derecede, yüksek frekanslara doğru inen sensörinöral kayıp. Alçak frekanslarda normal timpanogramla birlikte hava-kemik aralığı görülebilir; bu, genişlemiş akuaduktun oluşturduğu iç kulak “üçüncü pencere” etkisini yansıtır (Smith ve ark., 2025).
• Timpanometri ve akustik refleks: timpanogram normaldir; hava-kemik aralığına karşın orta kulak patolojisi bulunmaz, bu nedenle mikst görünümlü kayıp otoskleroz ya da efüzyon ile karıştırılmamalıdır.
• Seri odyogramlar: dalgalanma ve basamaklı düşüşlerin belgelenmesi için zorunludur; yeni bir düşüşte konuşma testleri ve önceki odyogramlarla karşılaştırma yapılır.
• OAE ve ABR: küçük çocukta eşik tahmini ve kaybın derecesinin belirlenmesi için kullanılır.
• Vestibüler testler: kalorik test, rotasyon testi, head impulse testi (vHIT) ve VEMP; koklear implant öncesinde vestibüler değerlendirme önerilir (Smith ve ark., 2025).
• Görüntüleme: bilgisayarlı tomografi ya da MR; orta noktada 1,0 mm ya da operkulumda 2,0 mm ve üzeri vestibüler akuadukt genişliği GVA olarak kabul edilir. Hastaların %22-74’ünde inkomplet partisyon tip II, sıklıkla da modiolus eksikliği bulunur; genişlemiş vestibül ile birlikte bu tablo Mondini üçlüsü olarak adlandırılır (Smith ve ark., 2025). Ayrıntı için iç kulak malformasyonları maddesine bakılabilir.
• Tiroid: tiroid işlev testleri çoğunlukla normaldir; tanıda ultrasonografi kullanılır. Perklorat deşarj testi organifikasyon bozukluğunu en duyarlı biçimde gösteren testtir, ancak artık seyrek uygulanır (Smith ve ark., 2025). Bu testte radyoaktif iyot verildikten sonra perklorat uygulanır ve tiroidden %10’dan fazla iyot boşalması pozitif kabul edilir; bir seride 57 hastanın 52’sinde test pozitif bulunmuştur (Reardon ve ark., 1999).

Ayırıcı tanıda tiroid bulgusu olmayan non-sendromik GVA, konjenital sitomegalovirüs enfeksiyonu ve GVA ya da koklear hipoplaziye yol açabilen diğer genetik tablolar yer alır (Smith ve ark., 2025). Genetik kayıplara genel bakış için non-sendromik işitme kayıpları maddesine bakılabilir.

Tedavi ve odyolojik rehabilitasyon

İşitme kaybı için hafif ile ileri derece arasındaki kayıplarda işitme cihazı kullanılır; cihazdan sınırlı yarar sağlanan çocuklarda koklear implant (Kİ) değerlendirilmelidir. SLC26A4 ilişkili kaybı olan çocuklara Kİ diğer non-sendromik kayıplara göre daha geç uygulanır (ortalama 60 aya karşılık 12 ay ya da daha erken). Ameliyat sırasında yoğun BOS akıntısı (gusher) görülebilir, ameliyat sonrası geçici vertigo sıktır (Smith ve ark., 2025). GVA bulunan hastalarda Kİ sonuçlarını inceleyen sistematik derlemede tüm çalışmalarda işitsel ve konuşma sonuçlarının iyileştiği, cerrahi sırasında perilenf ya da beyin omurilik sıvısı sızıntısı ve kısmi elektrot yerleştirme gibi güçlüklerle karşılaşılabildiği bildirilmiştir (Alahmadi ve ark., 2022).

İzlem için üç yaşına kadar 3-6 ayda bir, sonrasında yılda bir odyometri ve her izlemde Kİ adaylığının gözden geçirilmesi önerilir (Smith ve ark., 2025). Ani bir düşüşte odyolojik değerlendirme önceki odyogramlarla karşılaştırılarak tekrarlanır; olası ilaç tedavisine hekim karar verir. Tiroid için 10 yaşından sonra bir başlangıç ultrasonografisi, sonrasında muayeneye göre 5-10 yılda bir kontrol önerilir; tiroid işlev testleri belirti ya da muayene bulgusu olduğunda istenir ve tiroid tedavisini endokrinoloji hekimi planlar (Smith ve ark., 2025).

Temas sporlarından ya da kafa travmasından kaçınmanın işitme kaybının ilerlemesini önlediğine dair kanıt yoktur; ailelerin bu konuda kendi kararlarını vermeleri desteklenir (Smith ve ark., 2025). GVA hastalarını kapsayan bir meta-analizde hafif kafa travması sonrası ani düşüş hastaların yaklaşık üçte birinde bildirilmiş; Pendred sendromu bu riski artıran bir etken olarak bulunmamış, yalnız önceden var olan dalgalı işitme kaybı anlamlı bir öngörücü çıkmıştır (Noordman ve ark., 2015).

Yaşam kalitesine etkisi ve öneriler

Pendred sendromunda işitme kaybı dalgalı ve basamaklı seyrettiği için çocuk ve aile sık sık değişen bir işitme durumuna uyum sağlamak zorunda kalır. Bir düşüşten sonra cihaz ayarlarının güncellenmesi gerekir; kayıp ilerledikçe dil gelişimi, okul başarısı ve sosyal iletişim için erken ve sürekli işitsel rehabilitasyon önem kazanır. Baş dönmesi atakları ve sakarlık oyun, spor ve okul etkinliklerine katılımı etkileyebilir.

Günlük yaşam için öneriler:

• Çocuğunuzun cihazla duyma düzeyinde ani bir değişiklik fark ederseniz kayıt tutun ve beklemeden odyoloğa başvurun.
• Temas sporları ve kask kullanımı konusundaki kararı, kanıtın sınırlı olduğunu bilerek hekiminiz ve odyoloğunuzla birlikte verin; önceden dalgalı kaybı olan çocuklarda daha temkinli olunabilir.
• Okulda uzaktan mikrofon sistemi ve öğretmenin bilgilendirilmesi dinleme eforunu azaltır.
• Tiroid kontrollerini aksatmayın; iyotlu tuz kullanımı ve beslenme konusunda hekiminizin önerilerine uyun.
• Genetik danışmanlık alın; kardeşlerde işitme taraması ve gerektiğinde genetik test planlanabilir.